سنجش آلودگی هوا به وسیله موبایل !!

با ارائه یک اپلیکیشن اندروئیدی به نام Visibility (قابلیت دیدن) دوربین موبایل شما به وسیله ای جهت سنجش میزان آلودگی هوا تبدیل میشود. کافیست با استفاده از دوربین تلفن اندروئیدی خود عکسی از آسمان بگیرید، این اپلیکیشن مشخصات جغرافیایی و زمانی و جهت تصویر را همراه با عکس به سرور مرکزی محاسبه کننده می فرستد، در آنجا عکس با نمونه های موجود مقایسه میشود تا کیفیت آسمان آبی درون عکس مشخص شود، سپس بر اساس این فرآیند میزان تقریبی ذرات معلق هوا محاسبه شده و به موبایل شما فرستاده می شود و همزمان داده های دریافتی از موبایلهای مختلف روی سرور مرکزی جمع آوری میشود تا نقشه ای از میزان آلودگی هوا در مناطق مختلف به دست آید. ‏

‏در حقیقت اساس این سیستم سنجش آلودگی هوا بر نوعی رایانش ابری همراه با دریافت داده ها از جمعیت عمومی متکی است که هر دو روش ، از تکنیکهای باب روز فن آوری اطلاعات محسوب میشوند. از آنجایی که موبایلهای هوشمند مجهز به دوربین و جی-پی-اس امروزه فراگیر شده اند، به نظر می رسد این روش، راه بسیار مناسبی برای تخمین میزان ذرات آلاینده معلق و اطلاع رسانی آن باشد. ‏ ‏

‏البته ناگفته پیداست که با این تکنینک نمی توان میزان آلاینده های نامرئی (غیر از ذرات معلق) مانند برخی گازهای سمی را تعیین کرد. اما از آنجایی که معمولا میان انواع مختلف آلودگی همراهی وجود دارد میشود نقشه قابل قبولی از میزان آلودگی منطقه ای هوا به دست آورد. ساده و در دسترس بودن این روش هم یکی از مزایای اصلی آن به حساب می آید. ‏

‏گروهی از محققین دانشگاه کالیفرنیای جنوبی که مبدع این اپلیکیشن هستند، اعلام کرده اند که این نرم افزار با سیستم عامل اندروئید 2.1 به بالا سازگار است و نسخه آی-فون آن هم آماده شده است.

مفـهوم شاخص کیفیت هوا (AQI)

شاخص کیفیت هوا AQI چیست؟

Air Quality Index یا شاخص کیفیت هوا شاخصی است جهت پیش بینی روزانه کیفیت هوا. این شاخص به شما میگوید هوا پاک یا آلوده است و میزان ارتباط آن با سطوح سلامتی شما تا چه حد است.

 AQI, میزان تاثیرات هوای آلوده بر سلامتی شما را نشان میدهد.

مفهوم (AQI):
مقصود AQI, جهت کمک به شما در زمینه فهم معنای کیفیت هوای محلی بر سلامت شماست. برای فهم ساده تر شدت آلودگی،AQI  کیفیت هوا را در شش گروه قرار می دهد:

عدد شاخض بین 0 تا 50 به معنای هوای پاک

عدد شاخض بین 51 تا 100 به معنای هوای متوسط

عدد شاخض بین101 تا 150 به معنای هوای ناسالم برای بیماران و کودکان و سالمندان

عدد شاخض بین 151 تا 200 به معنای هوای ناسالم

عدد شاخض بین 201 تا 300 به معنای هوای بسیار ناسالم

عدد شاخض بین 300 به بالا به معنای هوای خطرناک

فرافکنی رئیس محیط زیست در گفتگو با 20:30

به گزارش آنادز ـ بسیج دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول ـ رییس سازمان محیط زیست که در "پشت خط" پنجشنبه شب اخبار 20:30 تلفنی شرکت کرده بود ابتدا در پاسخ نجف زاده مجری برنامه مبنی براینکه سرکار در کجا مستقر هستید با لحنی گلایه آمیز از مجری برنامه خواست سوالش را بپرسد و به مکان استقرار ایشان کاری نداشته باشد که مجری در پاسخ به جوادی رییس سازمان محیط زیست خاطرنشان کرد که این حق مردم جنوب و غرب کشور هست که بدانند رییس سازمان محیط زیست در بین این گردوخاک طاقت فرسا و نفس گیر جنوب در کدام نقطه ی ایران بسر می برد...

در ادامه نجف زاده با طرح این سوال که آیا در طول این چهارسال شما از گردوخاک های مناطق جنوبی کشور اطلاعی نداشتید و چرا اکنون که این گردوخاک به تهران رسیده حضرتعالی به فکر افتادید که با مقامات عالیه کشورهای همسایه از جمله عراق وارد مذاکره شوید و چرا باید وضعیت به جایی برسد که مردم خوزستان وشهرهای آن این آرزو را داشته باشند که روزی این گردوخاک به پایتخت برسد تا شاید مسئولین فکری بیندیشند،جوادی را به واکنش وادار کرد.

جوادی در پاسخ به این سوال خبرنگار بیست وسی با لحنی تند گفت:شما حق ندارید از زبان این مردم سخن بگویید و آنها خود میدانند این گردوخاک ناشی از عوامل طبیعی است و هیچگاه از مسئولین گلایه ای نداشته اند!

نجف زاده با طرح مجدد سوال از رییس سازمان محیط زیست خواست دلیل این ابهامات را صریح بیان کند که جوادی با قطع کلام مجری،با عصبانیت از مجری خواست بگذارد صحبت کند و گفت شماها که 40 ساعت حرف میزنید پس بگذارید بنده که 4 ساعت بخاطر شما در پاسگاه معطل شده ام صحبت کنم اینطور بیان کرد که ما علت اصلی این پدیده را متوجه شده ایم که آن از مناطق شمالی عراق است که پس از ورود به کشور و عبور از مناطق جنوبی و خوزستان به پایتخت نزدیک میشود که بنده در مذاکره با رییس جمهور عراق خواستار حل این معضل شده ام.

درپایان مجری بیست وسی مجدد خواست که علت عدم رسیدگی به این معضل در مناطق جنوبی را از سوی سازمان محیط زیست را جوادی پاسخ دهد و فرافکنی نکند،که رییس سازمان محیط زیست در جواب، بیست و سی را متهم به بیان حواشی و مسائل بی مورد کرد وگفت طرح این مسائل در رسانه عمومی موضوعیت ندارد!

در پایان یک کلام از سوی مردم خوزستان به رییس سازمان محیط زیست سرکار خانم جوادی:
شما در این گفتگو فرمودید مردم خوزستان هیچگاه گلایه ای به این سازمان نداشته اند و نگفته اند ما آرزوی روزی را داریم که این گردوخاک به پایتخت برسد،ولی ما مردم غیور مظلوم و جنگ زده خوزستان که 8 سال در خط مقدم جبهه های حق علیه باطل از پیشرفت کشور عقب ماندیم میگوییم که این خواسته اتفاقا آرزوی چندین ساله ما بوده و اگر حضرتعالی فقط در این گردوخاک فقط یکبار به استان خوزستان سفر می کردید آنگاه اینگونه از نظرات مردم که فقط رسانه ها از آن مطلعند،اظهار بی خبری نمی کردید...

هواي پاك و كودك

هواي پاك اساسی ترین نیاز انسان میباشد. يك انسان میتواند بدون غذا تا 3 ماه زنده بماند. زندگی بدون آب تا 3 الی 5 روز ممکن است ولی بدون هوا مرگ ظرف چند دقیقه فرا میرسد.

کودکان و سالمندان دو گروهی هستند که بیش از دیگر اقشار جامعه در معرض خطرات ناشی از آلودگی هوا قرار دارند . کودکان با سرعت بیشتری تنفس می کنند و این امر باعث تماس بیشتر با مواد آلوده کننده هوا میشود.

آسمانی آبی

درختانی سبز

و هوای پاک و تمیز

آرزوهایی است که همه بچه های دنیای ما دارند .

سیستم حمل و نقل

از نیازهای مهم برای کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ، ایجاد سیستم حمل و نقل کامل ، منظم و گسترده و کارآمد می باشد . امروزه کشورهایی از لحاظ اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی در حال رشد هستند که از یک سیستم حمل و نقل عمومی کارآمد و کامل برخوردار باشند. حمل و نقل آثار متفاوت زیادی از جمله آلودگی هوا بر محیط زیست وارد می سازد. بنا بر آخرین آمار برآورد شده سالانه حدود 5 میلیون تن مواد آلاینده وارد آسمان ایران می گردد که بخش اعظم آن از اگزوز وسایل نقلیه موتوری ناشی می شود. استفاده از وسایل استاندارد و غیردودزا و کاهش تردد خودروهای شخصی و استفاده از وسایل نقلیه عمومی آسمانی آبی و پاک هدیه ما به آیندگان این مرز و بوم است .

لایه اوزون

گرماي شديد و كم سابقه تابستان امسال، غلظت گاز اوزون را در اروپا افزايش داده است

براساس تازه ترين بررسي ها توسط دانشمندان اقليم شناس آلودگي اوزون در اروپا، كه با موج گرماي شديد تابستان گذشته بيشتر شده بود، اكنون به بالاترين سطوح خود رسيده است.
كارشناسان اتحاديه اروپا از طريق مطالعات هماهنگ شده از ۹ سال پيش تاكنون، سطح اوزون را در اين قا ره اندازه گيري مي كنند و آمار جديد حاصل تازه ترين تحقيقات در اين زمينه مي باشد.
به گزارش خبرگزاري فرانسه از پاريس، از ۳۱ كشور عضو اتحاديه اروپا، ۲۳ كشور با آلودگي ناشي از غلظت گاز اوزون روبرو هستند. در اين كشورها غلظت گاز اوزون از يك آستانه ايمن سلامتي در ماه هاي آوريل و آگوست، تجاوز كرده است.
براساس قوانين اتحاديه اروپا، درصورتي كه اين آستانه به ۱۸۰ ميكروگرم اوزون در هر مترمكعب هوا برسد بايد، دولت ها مراتب را به آگاهي مردم برسانند.
اوزون، يك مولكول تشكيل شده از ۳ اتم اكسيژن است، كه حالت حفاظت كننده دارد كه اگر در طبقات بالاي جو زمين (استراتوسفر) باشد، مانند سپري در برابر تشعشعات آسيب رسان خورشيد عمل مي كند. اما، در سطح زمين، كه از واكنش ميان گازهاي خروجي خودروها در ترافيك با نور خورشيد حاصل مي شود به صورت يك گاز محرك دستگاه تنفس انسان و ساير موجودات زنده عمل مي كند و مي تواند براي سالمندان، كودكان و افرادي كه بيماري هاي ريوي و قلبي مزمن دارند خطرناك باشد. افزايش غلظت گاز اوزون يك آستانه ثانوي نيز دارد كه بالاتر از آستانه نخستين مي باشد.
درصورت رسيدن اوزون به ميزان ۳۶۰ ميكروگرم در يك مترمكعب هوا دولت ها بايد به مردم هشدار دهند تا احتياط هاي لازم را به عمل آورند.
اداره محيط زيست اروپا مستقر در كپنهاگ اعلام كرده است كه اكنون در ۱۵ كشور، ميزان اوزون از اين غلظت تجاوز كرده است.
بنا به همين گزارش براثر اقدامات پيگير در زمينه كنترل آلودگي هاي ناشي از خودرو انتشار اكسيدهاي نيتروژن و تركيبات آلي زودتبخير غير از متان، يعني مواد شيميايي موجود در گازهاي خروجي خودروها، در اروپاي غربي به شدت كاهش يافته و طبق آمارهاي اعلام شده بين سال هاي ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ در اتحاديه اروپا اين تركيبات تا ميزان ۳۰ درصد سقوط كرده اند و طبق برآورد كارشناسان تا سال ۲۰۱۰ اين گازها ۳۰ درصد ديگر هم كاهش مي يابند.
به رغم اين پيشگيري ها، آلودگي ناشي از غلظت اوزون هنوز مي تواند براي شهروندان اروپايي خطرناك باشد. معمولا اين آلودگي هروقت كه هوا به شدت داغ، آفتابي، يا بدون وزش باد باشد. تشديد مي شود.
اداره محيط زيست اروپا هشدار داده است كه ممكن است وضعيت آلودگي اوزون در تابستان هاي آينده نيز تكرار شود، زيرا در هر زمان كه دماها بالاتر از ميانگين باشد، زمينه براي افزايش غلظت اوزون فراهم مي شود.
پژوهشگران در دانشگاه برن سوئيس اعلام كردند كه تابستان امسال اروپا داغترين تابستان را دست كم در ۵۰۰ سال گذشته سپري كرده است. موج گرما سبب افزايش شديد مرگ و مير شد، به ويژه در فرانسه، ۱۵ هزار نفر از سالمندان به خاطر بيماري هاي مربوط به موج گرما جان باختند

  لايه اوزون در قسمت شمالي زمين در سال 1980 بين 15تا20 درصد كاهش پيدا كرده است. براي رفع اين مشكل جمعي ازبهترين متخصصان زمين شناسي هر سال براي تحقيق وجستجو دور يكديگر جمع مي شوند .در سال 1992 پروكتيل مونترئال درباره’ لايه اوزون مطالعه و تحقيقي داشت كه فهميد بزرگ شدن سوراخ لايه اوزون بستگي به آلودگي هوا و توليد مواد سمّي دارد.در همان سال سازمان ملل متحد و حفاظت از محيط زيست برنامه اي را طرّاحي كرد كه اين برنامه جهت محافظت و حمايت از محيط زيست و مخصوصا لايه اوزون به نام برنامهUNEPطراحي كرد كه اين برنامه جهت جلوگيري از توليد مواد سمّي و مواد شيميايي آلوده كننده،است.مولكولهاي اكسيژن(O2) به اكسيژن اتميك (O) تبديل مي -شوند .اكسيژن اتميك به سرعت با مو لكولهاي بيشتري تركيب شده و به شكل اوزون مي شود .ان پوشش حرارتي كه در سطح بالا رشد كرده و سلامتي لايه اوزون را به خطر انداخته است و اين مورد باعث شده است كه اگر استراتوسفر نباشد ما نتوانيم بدون آن زنده بمانيم . بالاي استراتوسفر مقداري از آلودگي مضّر اشعه مادون بنفش را و همچنين تشعشعاتي از خورشيد (امواج بين 320 تا 240) را كه باعث مي شود لايه اوزون آسيب ببيند و همچنين جان گياهان به خطر بيفتد را جذب ميكند.اشعه مادون بنفش با تابيدن نور مولكولهاي اوزون را ميشكافد ولي اوزون مي تواند تغيير شكل بدهد و عكس العمل زير ازآن حاصل ميشود:

O+ O2 :مادون قرمز +O3

O2+O:O3

همچنين اوزون در اثر عكس العمل زير نابود ميشود :

O3+O:O2+O2

عكس العمل دوم با افزايش پيدا كردن ارتفاع آهسته انجام مي شود امّا عكس العمل سوم سريعتر انجام مي شود. دربين همكاري عكس العمل ها تمركز اوزون درحال تعا دل است. دربالاي اتمسفر اكسيژن اتميك هنگا مي كه اشعه مادون بنفش در سطح بالايي است، پيدا مي شود. در اثر حركت استراتوسفر هواي متراكم تري بدست مي آيد وجذب اشعه ي مادون بنفش افزايش مي يابد و سطح اوزون به حد اكثر و تخمينا" km20مي رسد.همراه با تئوري كمپمن يك مشكل نيز وجود داشت كه اين مشكل در سال 1960 تشخيص داده شد وحقيقت اين بود كه اوزون به وسيله عكس العمل 4 آهسته حركت مي كرد و ديده نمي شود.

گرم شدن زمين ترميم حفره اوزون را به تعويق مي اندازد

دانشمندان هشدار داده اند :پديده گرم شدن زمين مي تواند تلاشها براي ترميم حفره اوزون را كه قرار بود تا سال 2050 انجام گيرد،حدود30سال به تعويق اندازد .اين مو ضوع به رقم پيشرفتهايي است كه باي از رده خارج كردن مواد شيميايي مخرّب اوزون انجام شده است.
طبق گزارشي كاهش فراواني در مصرف گازهاي ساخته دست انسان بنام ((كلروفلورو كربن)) پديد آمده است .اينها گازهايي هستندكه لايه محافظ زمين را مي خورند .دانشمندان گفتند:اگر كشورها مصمم به دنبال نمودن اين روند باشند ،((حفره داخل لايه اوزون به آغاز به جمع شدن و كوچك شدن خواهد نمودتا اينكه ظرف 50 سال ترميم خواهد شد . )) اين جمع بندي و نتيجه گيري توسط ((مجمع بررسي فرايند هاي استراتوسفر و نقش آن در آب و هوا )) SPARC)) به عمل آمد .اين مجمع از صد ها كارشناس اقليمي كه دسامبر سال 1999در آرژانتين گرد هم آمدندو در سايه توجهات سازمان هواشناسي جهاني تشكيل جلسه دادند،شكل گرفته است.

اين دانشمندان هشدار دادند: حتّي اگر كاهش مصرف گازهايCFC برآورده شود،پديده گرم شدن زمين_كه نتيجه تولييد گازهاي گلخانه اي با وجود كربن به عنوان عنصر اصلي آن است و از سوختهاي سنگواره اي بدست مي آيد _ميتواند محلت ترميم حفره اوزون را چند دهه به تعويق اندازد.به عنوان يك تناقض ، گرم شدن زمين ،جو را در نزديكي سطح زمين حرارت ميدهد اما لايه پاييني ((استراتوسفر )) يعني جايي را كه اوزون قرار دارد همچنان سرد نگه ميدارد . اين دماهاي پايين به ويژه درزمستان مسبب جمع شدن ابرهاي استراتوسفر در نواحي قطبي ميشود . اين پديده آغازگر واكنشهاي نابود كننده اوزون توسط مولكولهاي كلري استكه توسط كلروفلورو كربن ها آزاد ميشوند. پيش بيني هاي داير بر اين كه حفره اوزون كه بالاي قطب جنوب قرار دارد، به زودي كوچك خواهد شد با آخرين اطلا عات مغايرت دارد كه نشان ميدهد كه اين حفره درحال گسترش است وبه طور بي سابقه اي در چند سال اخير بزرگ شده است.

تاريخچه سوراخ شدن لايه اوزون :


جريان تاسف بار سوراخ شدن لايه اوزون در لايه زير استرا توسفر در بالاي منطقه انتاركتيكا اولين بار در دهه هفتاد (1970 تا 1979)توسط يك گروه تحقيقاتي به نام BAS كشف شد .اين گروه در مورد اتمسفر بالاي منطقه انتاركتيكا از يك ايستگاه تحقيقاتي كه بسيار شبيه اين عكس ميباشد مشاهده مي گردند.

*اطلاعات ايستگاه تحقيقاتي هالي

*ايستگاه تحقيقاتي BAS فالكر اولين بار در حالي تحقيقات را انجام داد كه اندازه گيري اوليه در سال1985براي اولين بار سوراخ شدن لايه اوزون آنچنان نگران كننده بود كه دانشمندان تصور ميكردند كه دستگاهاي اندازه گيري خراب است .آنها دستگاه هاي ديگري جانشين آن دستگاه ها كردند تا آنكه نتايج بدست آمده اندازه گيري هاي اوليه را تاييد كرد .چندماه بعد كه سوراخ شدن لايه اوزون قابل مشاهده بود،(پس از مشاهده سوراخ شدن لايه اوزون تحقيقات قبلي تاييد شد)از طرف ديگر اطلاعات ماهواره TOMS سوراخ شدن لايه اوزون را نشان نمي داد ،بدين دليل كه نرم افزارهايي كه اطلاعاتي در مورد لايه اوزون ميداد به صورتي برنامه ريزي

شده بود كه لا يه اوزون در منطقه كوچكي موردبررسي قرار مي گرفت .بررسي هاي بعدي ، اطلاعات بدست آمد هنگامي كه نتايج

گروه BASمنتشر نشد،مورد تاييد قرار گرفت و بيانگر اين مطلب بود كه سوراخ شدن لايه اوزون به طور سريع ودر مقياس بزرگي بر بالاي منطقه انتاركتيكا انجام مي شود.

اوزون لايه اي را در استراتوسفر تشكيل ميدهد كه منطقه استوا باريكتر و در دو قطب پهن تر است .ميزان اوزون در بالاي سطح كره زمين به وسيله مقياسي به نام DU ((Dobson units))اندازه گيري ميشود كه اين ميزان در منطقه استوايي در حدود 260DUاست و به ميزان بيشتري در جاهاي ديگر است . اين در حالي است تغييرات فصلي بسيار وسيعي اتفاق ميافتد واين در حالي شكل مي گيرد و اشعه ماوراي بنفش در لايه استراتوسفر نفوذ ميكند يا آن را مي شكافد.

    لايه اوزون

*انرژي هاي خورشيدى :*

خورشيد تنها ستاره منظومه شمسى مى باشد كه كرات وسيارات در اطراف آن مى چرخند و از انرژى آن استفاده مى كنند.زمين نيز يكى از كراتى است كه در أطراف خورشيد در حال حركت است .فاصله ميان زمين و خورشيد حدود 149.800.000كيلومتر مى باشد ، كه در اين فاصله،زمين حدود 9^10×95/1 وات انرژى ازخورشيد دريافت مى كند كه ما تنها كسرى از آن (0000002/0) را استفاده مى كنيم . نور خورشيد 27/8 دقيقه طول مى كشد كه به زمين برسد.از صد در صد نورى كه به زمين مى تابد تنها 30% آن بر اثر ذرات و مولكول هاى موجود در لايه هاى بالايى منعكس مى شوند بقيّه آن ها از لايه ها زمين عبور مى كنند و به زمين مى رسند.در واقع مى توان به جرأت گفت كه حدود99%انرژى كه به زمين مى رسد از خورشيد وبقيه آن از ماه و كرات ديگر مى باشد. نور سفيد خورشيد از ميلياردها ميليارد رنگ تشكيل شده است كه هر كدام از اين رنگ ها داراى طول موج و انرژى مخصوص به خود مى باشند، وما هنگامى كه اين نور را تفكيك مى كنيم به هفت رنگ تجزيه مى شوند كه هر كدام از اين رنگ ها از ميلياردها رنگ تشكيل شده اند... پرتوهاى فوق بنفش داراى طول موج كوتاه و انرژى زياد مى باشند پرتوهاى فوق بنفش با انرژى زيادى كه دارند براى تمام موجودات زنده خطرناك مى باشند وموجب سرطان پوست يا آفتاب سوختگى مى شوند .خوشبختانه زمين در برابر اين پرتوى خطرناك، محافظى بنام لايه اوزون دارد كه از ورود پرتوهاى خطرناك به سطح زمين جلوگيرى مى كند. قبل از آنكه به بحث درباره برخورد پرتوهاى فوق بنفش و مولكول ها اوزون بپردازيم ابتدا به اطلاعاتى درمورد اوزون مى پردازيم.

 * اوزون چيست؟ *

 دانشمندان لايه ها زمين را به چهار قسمت تقسيم مى كنند :

1)تروپوسفر (كه نسبت به سطح دريا 12تا15 كيلومترارتفاع دارد)

2)استراتوسفر

 3)مزوسفر

4)تروموسفر(خارجى ترين لايه زمين)

 مولكول اوزون (o3)از يك مولكول اكسيژن و يك اتم اكسيژن كه ناپايدار و واكنش پذير مى باشد، تشكيل شده است . پيوند ميان مولكول اكسيژن و اتم اكسيژن در مولكول اوزون بسيار ضعيف مى باشد و ممكن است با كوچكترين برخورد از هم جدا ويا با دريافت كوچكترين انرژى به حالت اوليه خود برگردند . لايه اوزون در لايه استراتوسفر زمين قرار دارد .در شب ها به دليل عدم دسترسى به انرژى تابشى خورشيد، ضخامت لايه اوزون كمتر از ضخامت آن در روز ها مى باشد. هنگامى كه پرتوهاى فوق بنفش به مولكول ها اوزون برخورد مى كنند، پرتو هاى فوق ـ بنفش مقدار زيادى از انرژى خود را از دست مى دهند وبه پرتو هاى فرو سرخ تبديل مى شوند ، و همچنين بر اثر اين برخورد ، مولكول اوزون به مولكول اكسيژن واتم اكسيژن تبديل مى شود و با تابش مجدد نور خورشيد ، مولكول اوزون دوباره پديدار مى شود. مولكول هاى اوزون هرچند كه براى ما مفيد هستند اما وجود آن ها در لايه تروپوسفر (لايه اى كه ما در آن زندگى مى كنيم) بسيار خطرناك مى باشند. نيتروژن هاى پراكسيد خارج شده از اگزوز موتورهاى ديزلى بر اثر تابش نور خورشيد (عمل فتو شيميايى) با مولكول هاى اكسيژن واكنش مى دهند و مولكول هاى اوزون را پديدار مى كنند . چون در مولكول هاى اوزون اتم هاى اكسيژن فعال (راديكالى) وجود دارد ، تنفس آن ،موجب اختلال در دستگاه تنفسى مى شود .

*حفره اوزون*

  تا سال 1980ميلادى از سوراخى لايه اوزون خبرى نبود ؛ اما در سال 1985م ، دانشمندان از نازك شدن لايه اوزون در قطب جنوب خبر دادند. در آن زمان با تحقيقات انجام شده علت نابودى مولكول هاى اوزون را ،گاز هاى cfc (كلر و فلوئور و كربن) مى دانستند. گاز هاى cfc بعنوان گاز هاى خنك كننده در يخچال ها ،كولرها و همچنين در مواد پلاستيكى مورد استفاده قرار مى گيرند . در cfc ها اتم هاى كلر ناپايدار و واكنش پذير مى باشند و هنگامى كه گاز هاى cfc به لايه هاى بالا مى روند ، در لايه هاى بالا بر اثر برخورد با نور خورشيد ،گاز هاى كلر آزاد مى شوند. اتم هاى كلر در لايه استراتوسفر با مولكول هاى اوزون واكنش مى دهند. هر اتم كلر به تنهايى مى تواند 100.000 مولكول اوزون را از بين ببرد . به همين دليل در گستره جهانى ،در سازمان ملل متحد ،در معاهده اى بنام معاهده مونترال كشورها متعهد شدند كه از توليد و فروش گاز هاى cfc خوددارى كنند ،و همچنين به كشور هاى فقير اين امكان را بدهند كه بجاى استفاده از گاز هاى cfc ، از گاز هاى خنك كننده ديگرى استفاده كنند. ما مى دانيم كه بيشترين كشور هاى صنعتى در نيم كره شمالى قرار دارند ، پس چرا در قطب جنوب لايه اوزون سوراخ شده است ؟! براي پاسخ به اين سوال ، پژوهش هاي زيادي انجام شده است كه بعضي از اين پژوهش ها تاكنون در دست تحقيق است . اخيراً دانشمندان علت ايجاد حفره در لايه اوزون را گرداب هاي سنگين ، كه در قطب جنوب جريان دارند ، مي دانند در زمستان در طول شبهاي قطبي، نور خورشيد درتمام سطح قطب جنوب در دسترس نيست ، به همين دليل در اين قطب در لايه استراتوسفر طوفان هاى سنگيني گسترش مى يابند كه به آن ها "گرداب قطبي"(polar vortex) مى گويند . گرداب قطبي مي تواند ذرات سازنده هوا را تجزيه كند .اين گرداب ها باعث ايجاد ابرهاى سردي مي شوند كه بر فراز قطب جنوب جريان مي يابند. كه به اين ابرها "ابر استراتوسفر قطبي" (polar stratosphere cloud) مي گويند.اختصار آن psc است. Pscها بسيار سرد هستند و دماي آن ها حدود 80- سيلسيوس است.* Psc از نيتريك اسيد تري هيدرات (nitric acid trihydrate) تشكيل شده است و با ابرهايي كه ما آن ها را در آسمان مي بينيم كاملاً متفاوتند. پس اين ابرهاي اسيدي مي توانند لايه اوزون را تخريب كنند. "بنايراين با استناد به تحقيقات انجام يافته ،موارد زير را مي توان از عوامل موثر در تخريب لايه اوزون دانست:

 1)محور زمين به گونه اى مى باشد كه نور خورشيد به قطب شمال بيشتر از قطب جنوب مى تابد به همين دليل ضخامت لايه اوزون در قطب شمال بيشتراز ضخامت آن در قطب جنوب مى باشد (زيرا ما گفتيم كه پيوند ميان مولكول اكسيژن و اتم اكسيژن در مولكول اوزون بسيار ضعيف مى باشد و ممكن است با كوچكترين برخورد از هم جدا ويا با دريافت كوچكترين انرژى(مانند انرژى تابشى خورشيد ) به حالت اوليه خود برگردند)

 2)از مورد دوم نتيجه مى گيريم كه هواى قطب جنوب سردتر از هواى قطب شمال مى باشد ، بنابراين هواى گرم هنگامى كه بر اثر جريان هايى به قطب جنوب مى روند ، چون سبك مى باشند ،به سمت بالا مى روند و موجب نابودى لايه هاى اوزون برفراز قطب جنوب مىشوند.

 3)در زمستان نور خورشيد كاملاً در تمام سطح قطب جنوب در دسترس نمي باشد، واين امر باعث كاهش دما و تشكيل ابرهاي psc مي شود

 4) ابرهاي psc اسيدي هستند و به همين دليل آن ها به لايه اوزون آسيب مي رسانند."

 

محيط زيست در محل كار

در پژوهشي كه ناسا انجام داده، ثابت شده است كه گياهان مي توانند تا ‌87% آلودگي هواي داخل مكان هاي بسته را از بين ببرند.

برآورد شده است كه حدود يك سوم از ساختمان هاي اداري با مشكل آلودگي هواي داخل ساختمان روبه رو هستند. از دستگاه كپي گرفته تا كف پوش روي زمين، گازهاي خطرناكي آزاد مي كنند.

در نتيجه، همچنان كه يك پژوهشگر اشاره كرده است:« وقتي هواي آلوده در فضاي بسته قرار مي گيرد و منافذ جريان هوا كاملآ بسته مي شود، همانند ساختمان هايي با تهويه مطبوع، درست مثل اين است كه از آبي كه ديگري براي حمام استفاده كرده است دوباره استفاده كنيم.»

يك راه ساده براي بهتر شدن هواي داخل ساختمان، نگهداري گياهان است.

 افزايش توجه به گياهان:

●بنابر تحقيق چهار ساله اي كه در آمريكا انجام شد، كاركنان ساختمان هاي جديد كه در آنها از تهويه مطبوع استفاده مي شود، نسبت به كاركنان ساختمان هاي قديمي، 50% بيشتر دچار سرماخوردگي و عفونت هاي دستگاه تنفسي مي شوند. زيرا هوا بسته و خفه است.

●بيشترين آلوده كننده هاي محيط هاي كاري عبارتند از: فرمالدئيد كه از خرده چوب، چوبكاري ديوارها، تخته سه لا، مبلمان اداري و كف پوش ها آزاد مي شود، تري كلرواتيلن كه از بعضي جوهرها، رنگ ها و روغن هاي جلا آزاد مي شود و بنزن كه از دود سيگار، گازهاي حاصل از سوختن بنزين و بعضي از پلاستيك ها و جوهرها و روغن ها آزاد مي شود.

●خبر خوب: گياهان مي توانند از راه برگ ها، ريشه ها و ميكروارگانيسم هايي كه در كنار آنها زندگي مي كنند، اين گازهاي آلوده كننده را جذب كنند. آنها اين مواد را به غذاي مورد نيازشان تبديل مي كنند- همان فرايندي كه در طبيعت براي پاكيزگي هوا انجام مي شود.

كارهاي ساده اي كه مي توان انجام داد:

●در اطراف ميز كارتان حتي در محوطه كارخانه، گياهان پاك كننده هوا بگذاريد.

پيشنهاد: حداقل يك گياه 1.5 متري براي هر 10 مترمربع

● بعضي از گياهان مفيد عبارتند از: فيلو دندرون ها، فيتوس طلايي، عشقه و هر نوع ديوار چسب، سوسن و زبان مادر شوهر. اين گياهان، هم در كنار پنجره و هم در نور فلورسنت رشد مي كنند. اگر نور بيشتري داريد، مي توانيد از گندمي ها و گياهان گلدار مانند داوودي و آزاليا استفاده كنيد.

 نمونه هاي موفق:

●يك تعميرگاه براي جذب گازهاي خروجي خودروها در اطراف كارگاه، گياه گندمي گذاشته است. مدير مؤسسه مي گويد:«اين گياهان احساس خوبي ايجاد مي كنند، زيبا هستند و مشتريان از ديدن آنها لذت مي برند. اين تآثيرات نشان مي دهند كه تعميرگاه ما با بقيه فرق دارد.»

●در يك مؤسسه در زلاندنو، پس از جدا كردن بخش ها با ديوار، كارمندان بيمار و مشتريان دچار سوزش چشم شدند. وقتي مسئولان از همه روش ها نااميد شدند، گياهان را امتحان كردند. پس از چهار ماه ، هواي مؤسسه پاكيزه شد. مدير مؤسسه مي گويد:«ما به جايي رسيده ايم كه ديگر هيچ مشكلي در مورد سلامت كاركنان مان نداريم.»

 حرف آخر:

براي محل هاي كار:

●آلودگي هواي داخلي براي محل كار شما گران تمام مي شود. گزارشي كه در مجله پزشكي آمريكا منتشر شده است، نشان مي دهد كه سالانه 150 ميليون روز كاري بر اثر مشكلات تنفسي و 15 ميليارد دلار هزينه هاي درماني از دست مي رود.

●علاوه بر پاكيزگي هوا، گياهان فضاي مطبوعتري هم ايجاد مي كنند. چنين فضايي باعث بهبود روحيه، افزايش كارايي و بازدهي مي شود.

 

هواي پاك ، مصرف بهينه ، انسان سالم

نسل‌كشي و انتظار پاسخگويي

هواي پاك مثل وضو داشتن است براي سجده نمودن در مقابل عظمت و نعمات الهي. به عكس، آلوده كردن محيط انسان، گناهي بزرگ است كه به اعماق مغز و چشم و قلب و خون و ريه و معده و حتي پوست - و در نهايت روح - انسان رسوخ مي‌‌كند و حيات، اين هديه الهي را تهديد مي‌نمايد. در كلامي ديگر، آلوده نمودن طبيعت نوعي خودكشي تدريجي است؛ به قتل عام مي‌ماند؛ بدتر آن كه مثل نسل‌كشي است. آلودگي، "فرزنداني سربي" به وجود مي‌آورد كه مغزشان كار نمي‌كند، آسم دارند، بچه‌دار نمي‌شوند، سرطان مي‌گيرند. حتي آلودگي در بانوان باردار، از طريق جفت، جنين را تحت تأثير قرار مي‌دهد. لذا گناه آلودگي از گناه نسل‌كشي هم بدتر است. آلودگي، تجاوز به طبيعت الهي است و زنجيره طبيعت را پاره پاره مي‌كند. آلودگي جنگل‌ها را تخريب مي‌كند، رودها را كثيف مي‌سازد، پرندگان را مي‌گريزاند و حيوانات را مي‌كشد. در عين حال، آلودگي مردم و نيروي كار را خسته و افسرده مي‌كند، بهره‌وري را كاهش مي‌دهد و ذوق ابداع، خلاقيت و نو‌آوري را كور مي‌كند.

140‌ روز  پاك در 8 سال! ‌

بيش از دو سوم روزهاي تهران با "وارونگي جوّي" و لذا تراكم گازهاي آلاينده روبه‌رو است. در تهران در كل هشت سال گذشته يعني قريب به 3000 روز، فقط 140 روز هواي پاك داشته‌ايم. به عبارت ديگر، 95 درصد مواقع اين 8 سال، فرصت تنفس در هواي پاك از مردم سلب شده است. بدتر آن كه، در دي ماه سال جاري، مردم تهران تنها يك روز هواي پاك را در ريه‌هاي خود استشمام كرده‌اند. آلودگي مختص تهران نيست و به سرعت به شهر‌هاي ديگر كشور در حال سرايت كردن است. سالانه قريب به 3 ميليون تن انواع آلاينده به هواي تهران تزريق مي‌شود كه سهم منابع متحرك، 90 درصد است. خودروهاي سواري،‌ وانت‌بارها، موتورسيكلت‌‌ها، تاكسي‌ها، اتوبوس‌ها و ميني‌بوس‌ها عمده‌ترين آلوده‌كنندگان متحرك هوا هستند، هرچند كارخانجات حومه تهران را نبايد ناديده گرفت. ‌

شكست بازار

آلودگي يك مسأله اقتصادي در بحث "عوامل بيروني"((Externalities  است و راه‌حل آن يك خط كلي و آشكار دارد: مديريت و نظارت مؤثر دولت در آن (بر عكس كارهاي ديگر مانند تصدي‌گري)، ضروري است. به عبارت ديگر، آلودگي از مصاديق شكست بازار است و بازار و مردم جوابگوي آن نيستند و پاسخگويي از آنها انتظار نمي‌رود. در واقع،‌ همه مردم، توليدكنندگان خودرو، كارخانجات و ... سعي خواهند كرد از هرگونه مسؤوليت در اين زمينه بگريزند و به اصطلاح، "كولي مجاني" (‌Free Rider) بگيرند. لذا حل قضيه نيازمند دو چيز است: اول، انديشه (يعني تهيه و تدوين سياست‌هاي موثر و منطقي، از جمله وضع امتيازها و جرايم) و دوم، اجراي كارآمد سياست‌هاي تعيين‌شده (يعني مديريت مؤثر و شايسته) توسط دولت.

متوليان متعدد و مقصر

در 12 سال گذشته قوانين و مقررات بسياري در خصوص آلودگي هوا در كشور تنظيم شده است. در اين مدت، نهادها و سازمان‌‌هاي مسوول مشخص شده‌اند،‌ شرح وظايف و حوزه اختيارات آنها تعيين شده است و بودجه و تسهيلات اختصاص يافته است. در حال حاضر 49 قانون، مصوبه و بخشنامه در خصوص آلودگي هوا وجود دارد. در كنار آنها، نُه مورد وظيفه بر عهده هيأت وزيران؛ هشت مورد به وزارت صنايع و مراكز زير مجموعه، نيروي انتظامي و مراجع قضايي؛ پنج وظيفه به وزارت كشور، شهرداري، وزارت نفت و سازمان حفاظت از محيط زيست؛ چهار وظيفه به متقاضيان بخش خصوصي تأسيس شركت؛ سه مورد به وزارت بهداشت و درمان؛ دو وظيفه به شركت‌هاي خودروساز، وزارت جهاد كشاورزي و واحدهاي توليدي و خدماتي و يك وظيفه به وزارت مسكن و شهر‌سازي محول شده است. با اين حال، بهبود قابل ملاحظه‌اي در آلودگي هواي مشاهده نمي‌شود. ‌به علاوه، در برنامه سوم توسعه حكم شده بود كه دولت مكلف است نسبت به كاهش آلودگي هواي شهر‌هاي بزرگ در حد استانداردهاي سازمان بهداشت جهاني اقدام نمايد (ماده 104)، ولي اين اهداف هيچگاه محقق نشد. لذا در برنامه چهارم توسعه (ماده 62) اين حكم تكرار شده است، اما هنوز نتيجه‌اي در خور بحث مشاهده نمي‌شود. ‌در مصوبه سال 1384 هيأت وزيران، 200 هزار خودروي فرسوده مي‌بايست در اين سال از رده خارج مي‌شد و تا سال 88 نيز هر سال،100 ‌ هزار خودرو نسبت به سال گذشته به اين ميزان اضافه مي‌گرديد. در واقع، بنا بود در فاصله چند سال،‌ دو ميليون خودروي فرسوده از رده خارج شود. اما نتيجه چه شد؟ در سال 84، تنها 20 درصد از هدف تعيين‌شده يعني 40 هزار دستگاه خارج شدند. عملكرد سال 85 نيز دست كمي از ناكامي‌هاي سال 84 نخواهد داشت. اين در حالي است كه مصرف سوخت خودروهاي فرسوده، سه برابر خودروهاي جديد و ميزان آلايندگي آنها چندين برابر است. در حال حاضر، تعداد خودروهاي فرسوده بالاي 10 سال در كشور 2/5 ميليون و بالاي 20 سال، حدود يك ميليون دستگاه برآورد مي‌شود. به علاوه، 52 درصد تاكسي‌‌ها، 32 درصد اتوبوس‌ها و 92 درصد ميني‌بوس‌هاي فعلي كشور فرسوده به حساب مي‌آيند. هفتاد و پنج درصد خودروها فاقد معاينه فني هستند. بايد اين را هم اضافه كرد كه آلودگي موتورسيكلت‌‌ها، 12 برابر اتومبيل‌ها است، در حالي كه تنها در سال 1384 روزانه 600‌,‌22 دستگاه موتورسيكلت توليد شده است. ‌

بد نيست به مصوبه سال 1369 هيأت وزيران مبني بر انتقال صنايع آلوده‌كننده و مزاحم محيط زيست شهر تهران به خارج اين شهر اشاره كنيم كه با گذشت 16 سال از تصويب آن، تنها در حد 30 درصد اجرا شده است و هم اكنون،‌‌ استقرار 35 درصد واحدهاي صنعتي، توليدي و خدماتي كشور در تهران و حومه آن كه بالغ بر 540 هزار واحد مي‌باشد، در آلودگي پايتخت تأثير فراواني داشته‌‌ است.

خسارت آلاينده‌هاي كشور

بنا بر مطالعات بانك جهاني، هزينه‌هاي ناشي از آلودگي بخش انرژي ايران،‌ معادل 3/2 درصد كل محصول ناخالص داخلي كشورمان برآورد مي‌شود كه دليل اصلي آن، آلودگي ناشي از خودروهاي شخصي تشخيص داده شده است. همچنين در سال 2004 خسارات ناشي از آلاينده‌ها در كشورمان نزديك به 65 هزار ميليارد ريال بوده است. طبق برآوردهاي انجام شده، با ادامه وضعيت موجود خسارات ناشي از آلاينده‌ها در ايران به 85 هزار ميليارد ريال در سال 2009 و بيش از 110 و 130 هزار ميليارد تومان به ترتيب در سال‌هاي 2014 و 2019 خواهد رسيد. ‌گفتني است، در سال 2004 خسارات ناشي از آلاينده منواكسيد كربن حدود 35 هزار ميليارد ريال بوده است كه در ميان ديگر آلاينده‌ها، بيشترين ميزان خسارات را موجب شده است. برآورد مي‌شود كه ميزان خسارات اين آلاينده به 80 هزار ميليارد ريال در اواخر دهه دوم قرن 21 بالغ شود. پس از مونواكسيد كربن، آلاينده دي اكسيد گوگرد با اختصاص خسارتي معادل بيست هزار ميليارد ريال، در سال 2004 در رتبه دوم قرار گرفته است. خسارت اين آلاينده بنا بر برآوردهاي انجام شده به 35 هزار ميليارد ريال در سال 2019 خواهد رسيد.

در مطالعه ديگري كه در سال 2005 توسط بانك جهاني انجام شده است، خسارات ناشي از آلودگي هوا به تفكيك آلودگي‌هاي موجود در محيط‌هاي داخلي و آلودگي‌هاي شهري مورد بررسي قرار گرفته است . بر اساس اين مطالعه، مجموع خسارات ناشي از آلودگي هوا حدود 14 هزار و 420 هزار ميليارد ريال (معال يك هزار و 810 ميليارد دلار) بوده است كه بيش از 5/1 درصد از كل توليد(GDP) كشور را به خود اختصاص داده است. در اين ميان، خسارات ناشي از مرگ و مير و بيماري‌هاي‌ حاصل از ذرات معلق به ترتيب پنج هزار و 100 ميليارد ريال و چهار هزار و 100 ميليارد ريال برآورد گرديده است. مجموع خسارات ناشي از آلودگي هوا در محيط‌هاي داخلي نيز معادل دو هزار و 530 ميليارد دلار تخمين زده شده است.

گرمایش جهانی (GLOBAL WARMING)

آنچه اين روزها از آن به عنوان گرمايش جهاني (Global warming) نام برده مي‌شود در حقيقت افزايش ميانگين درجه حرارت زمين در نزديكي سطح آن است.تحقيقات دانشمندان نشان مي‌دهد در طول يكصد سال گذشته ميانگين دماي هوا در نزديكي سطح زمين بين 0.18 تا 0.74 درجه سانتيگراد افزايش يافته است.هيئت بين‌الدولي تغييرات آب و هوايي(IPCC) كه مرجعي معتبر در زمينه تغييرات آب و هوايي و تاثيرات گرمايش جهاني است، در گزارشي اعلام كرد: «بيشتر افزايش دمايي كه از اواسط قرن بيستم در كره زمين مشاهده شده، مربوط به گازهاي گلخانه‌اي است كه انسان‌ها توليد كرده‌اند.»البته اين هيئت در گزارش خود نقش عوامل طبيعي چون آتشفشان‌هاي خورشيدي را رد نكرده است اما معتقد است اين اثرات تا اوايل دهه 50 ميلادي كه دنيا هنوز صنعتي نشده بود، قابل بررسي است.مدل‌هاي تغييرات آب و هوايي كه IPCC طراحي كرده است، نشان مي‌دهد در فاصله سال‌هاي 1990 تا 2100 ميلادي ميانگين دماي هواي سطح زمين بين 1.1 تا 6.4 درجه سانتيگراد افزايش مي‌يابد. هرچند اغلب بررسي‌ها تنها به نشان دادن نتايج گرمايش جهاني تا سال 2100 ميلادي اكتفا مي‌كنند، اما دانشمندان معتقدند حتي اگر ميزان گازهاي گلخانه‌اي جو زمين ثابت بماند، اثرات آن تا پايان هزاره سوم پابرجا خواهد بود.گرمايش جهاني اثرات ناخوشايند فراواني بر زندگي انسان‌ها و جانوران روي آن مي‌گذارد. با گرم شدن زمين، يخ‌هاي قطبي آب مي‌شوند، سطح آب درياها بالا مي‌آيد و فصل‌ها شدت بيشتري مي‌گيرند. يعني زمستان‌ها سردتر از هميشه خواهد بود و تابستان‌ها گرم و خشك. اين ماجرا بر كشاورزي كه يكي از كليدي‌ترين صنايع موجود روي زمين است تاثير ناخوشايند مي‌گذارد.

دانشمندان پيش‌بيني در مورد اثرات سوء گرمايش جهاني را تا آنجا پيش برده‌اند كه مي‌گويند با گرم شدن تدريجي زمين، به زودي نوع محصولات كشاورزي زمين‌ها هم تغيير خواهد كرد.شمالي‌ها از جنوبي‌ها داغ‌ترند. در طول اين سال‌ها دماي هوا چه بر سطح آب و چه بر سطح خشكي افزايش يافته است اما افزايش دما بر سطح خشكي به مراتب بيش از سطح آب بوده است. از سال 1979 ميلادي تاكنون ميانگين دماي هواي سطح خشكي دو برابر دماي هواي سطح آب‌ها افزايش يافته است.  (سطح خشكي‌ها در هر دهه 0.25 درجه سانتيگراد گرم‌تر شده در حالي كه اين رقم براي سطح آب 0.13 درجه سانتيگراد است). اينكه چرا افزايش دماي سطح آب‌ها كمتر از خشكي‌هاست، به دو دليل برمي‌گردد. يكي اينكه درياها ظرفيت گرمايي بيشتري نسبت به خشكي دارند و ديگر اينكه دريا از روش‌هايي چون تبخير مي‌تواند حرارت خود را كاهش دهد.به اين ترتيب نيم‌كرده شمالي زمين كه خشكي‌هاي بيشتري نسبت به نيمكره جنوبي دارد، گرمتر است.

تاريخ مكرر: كره زمين تاكنون بارها و بارها گرم و سرد شدن را تجربه كرده است. نزديك‌ترين اين تغييرات 800 هزار سال پيش بود (800 هزار سال در زمين‌شناسي، گذشته بسيار نزديك محسوب مي‌شود) كه زمين هشت دوره يخبندان را تجربه كرد.پديد آمدن سريع گازهاي گلخانه‌اي در اوايل دوران ژوراسيك (حدود 180 ميليون سال پيش) هم سبب شد ميانگين درجه حرارت زمين بين پنج تا 9 درجه سانتيگراد افزايش يابد.تحقيقات كارشناسان دانشگاه انگليسي اپن Open نشان مي‌دهد گرما سرعت فرسايش سنگ‌ها را تا چهار برابر افزايش مي‌دهد. همين دليل سبب شد تا در دوران ژوراسيك، با افزايش دما، دي اكسيد كربن هوا با سنگ‌ها تركيب شود و پس از مدتي (البته نه چندان كوتاه) ميزان كربن هوا به سطح متعادلش بازگردد.

ضررهاي اقتصادي گرم شدن زمين: برخي از كارشناسان اقتصادي در طول اين سال‌ها كه بحث گرمايش جهاني در دنيا داغ شد، تلاش كردند ميزان ضررهاي اقتصادي اين گرمايش را در جهان برآورد كنند. تاكنون بيش از يكصد تحقيق در اين زمينه انجام شده است، اما هنوز نتيجه يكسان و مشخصي به دست نيامده است. اين تحقيقات ميزان مضرات اقتصادي گرمايش جهاني را از رقمي در حدود سه دلار براي هر تن دي اكسيد كربن تا 95 دلار براي هرتن برآورد كرده‌اند.نتايج تحقيقات اين دانشمندان اما بر يك نكته تاكيد دارد: «هرچند كشورهاي توسعه يافته بيشترين ميزان توليد گازهاي گلخانه‌اي را دارند، اما كشورهاي در حال توسعه بيشترين آسيب اقتصادي را از گرم شدن زمين مي‌بينند.

پيمان كيوتو و نافرمانان: در سال 1997، سازمان ملل متحد اجلاسي را در شهر كيوتوي ژاپن برگزار كرد. نتيجه اين اجلاس تنظيم معاهده‌اي در مورد كاهش گازهاي گلخانه بود. پيمان‌نامه‌‌اي كه به پيمان كيوتو معروف شد.بر اساس اين پيمان‌نامه، كشورهاي توسعه يافته از جمله ژاپن ملزم شدند كه ميزان خروج گازهاي گلخانه‌اي خود را تا سال 2012 ميلادي تا 5.2 درصد كاهش دهند. مبناي اين كاهش ميزان توليد گاز گلخانه‌اي در سال 1990 در آن كشورها بود. براساس برنامه‌هاى سازمان بين‌المللى محيط زيست UNEP تا سال ۲۰۱۲ بايد ۳۶ كشور صنعتى اين پيمان‌نامه را امضا كنند و با اجراى اين برنامه دى اكسيد كربن يكى از مهمترين گازهاى سازنده گازهاى گلخانه‌اى ۴۰ بار در سطح جو كمتر خواهد شد. تاكنون 140 كشور اين پيمان را امضا كرده‌اند اما هنوز آمريكا و استراليا به آن نپيوسته‌اند. جرج بوش، رئيس جمهور آمريكا، معتقد است اجراي اين پيمان زيان اقتصادي بزرگي براي آمريكا به بار مي‌آورد زيرا ساختار صنعتي و كارخانه‌هاي اين كشور به گونه‌اي است كه بيشترين آلايندگي را در جهان دارد و اگر آمريكا بخواهد اين ساختار را تغييربدهد سال‌ها طول مي‌كشد.

 

 

گرمایش جهانی (GLOBAL WARMING)

آنچه اين روزها از آن به عنوان گرمايش جهاني (Global warming) نام برده مي‌شود در حقيقت افزايش ميانگين درجه حرارت زمين در نزديكي سطح آن است.تحقيقات دانشمندان نشان مي‌دهد در طول يكصد سال گذشته ميانگين دماي هوا در نزديكي سطح زمين بين 0.18 تا 0.74 درجه سانتيگراد افزايش يافته است.هيئت بين‌الدولي تغييرات آب و هوايي(IPCC) كه مرجعي معتبر در زمينه تغييرات آب و هوايي و تاثيرات گرمايش جهاني است، در گزارشي اعلام كرد: «بيشتر افزايش دمايي كه از اواسط قرن بيستم در كره زمين مشاهده شده، مربوط به گازهاي گلخانه‌اي است كه انسان‌ها توليد كرده‌اند.»البته اين هيئت در گزارش خود نقش عوامل طبيعي چون آتشفشان‌هاي خورشيدي را رد نكرده است اما معتقد است اين اثرات تا اوايل دهه 50 ميلادي كه دنيا هنوز صنعتي نشده بود، قابل بررسي است.مدل‌هاي تغييرات آب و هوايي كه IPCC طراحي كرده است، نشان مي‌دهد در فاصله سال‌هاي 1990 تا 2100 ميلادي ميانگين دماي هواي سطح زمين بين 1.1 تا 6.4 درجه سانتيگراد افزايش مي‌يابد. هرچند اغلب بررسي‌ها تنها به نشان دادن نتايج گرمايش جهاني تا سال 2100 ميلادي اكتفا مي‌كنند، اما دانشمندان معتقدند حتي اگر ميزان گازهاي گلخانه‌اي جو زمين ثابت بماند، اثرات آن تا پايان هزاره سوم پابرجا خواهد بود.گرمايش جهاني اثرات ناخوشايند فراواني بر زندگي انسان‌ها و جانوران روي آن مي‌گذارد. با گرم شدن زمين، يخ‌هاي قطبي آب مي‌شوند، سطح آب درياها بالا مي‌آيد و فصل‌ها شدت بيشتري مي‌گيرند. يعني زمستان‌ها سردتر از هميشه خواهد بود و تابستان‌ها گرم و خشك. اين ماجرا بر كشاورزي كه يكي از كليدي‌ترين صنايع موجود روي زمين است تاثير ناخوشايند مي‌گذارد.

دانشمندان پيش‌بيني در مورد اثرات سوء گرمايش جهاني را تا آنجا پيش برده‌اند كه مي‌گويند با گرم شدن تدريجي زمين، به زودي نوع محصولات كشاورزي زمين‌ها هم تغيير خواهد كرد.شمالي‌ها از جنوبي‌ها داغ‌ترند. در طول اين سال‌ها دماي هوا چه بر سطح آب و چه بر سطح خشكي افزايش يافته است اما افزايش دما بر سطح خشكي به مراتب بيش از سطح آب بوده است. از سال 1979 ميلادي تاكنون ميانگين دماي هواي سطح خشكي دو برابر دماي هواي سطح آب‌ها افزايش يافته است.  (سطح خشكي‌ها در هر دهه 0.25 درجه سانتيگراد گرم‌تر شده در حالي كه اين رقم براي سطح آب 0.13 درجه سانتيگراد است). اينكه چرا افزايش دماي سطح آب‌ها كمتر از خشكي‌هاست، به دو دليل برمي‌گردد. يكي اينكه درياها ظرفيت گرمايي بيشتري نسبت به خشكي دارند و ديگر اينكه دريا از روش‌هايي چون تبخير مي‌تواند حرارت خود را كاهش دهد.به اين ترتيب نيم‌كرده شمالي زمين كه خشكي‌هاي بيشتري نسبت به نيمكره جنوبي دارد، گرمتر است.

تاريخ مكرر: كره زمين تاكنون بارها و بارها گرم و سرد شدن را تجربه كرده است. نزديك‌ترين اين تغييرات 800 هزار سال پيش بود (800 هزار سال در زمين‌شناسي، گذشته بسيار نزديك محسوب مي‌شود) كه زمين هشت دوره يخبندان را تجربه كرد.پديد آمدن سريع گازهاي گلخانه‌اي در اوايل دوران ژوراسيك (حدود 180 ميليون سال پيش) هم سبب شد ميانگين درجه حرارت زمين بين پنج تا 9 درجه سانتيگراد افزايش يابد.تحقيقات كارشناسان دانشگاه انگليسي اپن Open نشان مي‌دهد گرما سرعت فرسايش سنگ‌ها را تا چهار برابر افزايش مي‌دهد. همين دليل سبب شد تا در دوران ژوراسيك، با افزايش دما، دي اكسيد كربن هوا با سنگ‌ها تركيب شود و پس از مدتي (البته نه چندان كوتاه) ميزان كربن هوا به سطح متعادلش بازگردد.

ضررهاي اقتصادي گرم شدن زمين: برخي از كارشناسان اقتصادي در طول اين سال‌ها كه بحث گرمايش جهاني در دنيا داغ شد، تلاش كردند ميزان ضررهاي اقتصادي اين گرمايش را در جهان برآورد كنند. تاكنون بيش از يكصد تحقيق در اين زمينه انجام شده است، اما هنوز نتيجه يكسان و مشخصي به دست نيامده است. اين تحقيقات ميزان مضرات اقتصادي گرمايش جهاني را از رقمي در حدود سه دلار براي هر تن دي اكسيد كربن تا 95 دلار براي هرتن برآورد كرده‌اند.نتايج تحقيقات اين دانشمندان اما بر يك نكته تاكيد دارد: «هرچند كشورهاي توسعه يافته بيشترين ميزان توليد گازهاي گلخانه‌اي را دارند، اما كشورهاي در حال توسعه بيشترين آسيب اقتصادي را از گرم شدن زمين مي‌بينند.

پيمان كيوتو و نافرمانان: در سال 1997، سازمان ملل متحد اجلاسي را در شهر كيوتوي ژاپن برگزار كرد. نتيجه اين اجلاس تنظيم معاهده‌اي در مورد كاهش گازهاي گلخانه بود. پيمان‌نامه‌‌اي كه به پيمان كيوتو معروف شد.بر اساس اين پيمان‌نامه، كشورهاي توسعه يافته از جمله ژاپن ملزم شدند كه ميزان خروج گازهاي گلخانه‌اي خود را تا سال 2012 ميلادي تا 5.2 درصد كاهش دهند. مبناي اين كاهش ميزان توليد گاز گلخانه‌اي در سال 1990 در آن كشورها بود. براساس برنامه‌هاى سازمان بين‌المللى محيط زيست UNEP تا سال ۲۰۱۲ بايد ۳۶ كشور صنعتى اين پيمان‌نامه را امضا كنند و با اجراى اين برنامه دى اكسيد كربن يكى از مهمترين گازهاى سازنده گازهاى گلخانه‌اى ۴۰ بار در سطح جو كمتر خواهد شد. تاكنون 140 كشور اين پيمان را امضا كرده‌اند اما هنوز آمريكا و استراليا به آن نپيوسته‌اند. جرج بوش، رئيس جمهور آمريكا، معتقد است اجراي اين پيمان زيان اقتصادي بزرگي براي آمريكا به بار مي‌آورد زيرا ساختار صنعتي و كارخانه‌هاي اين كشور به گونه‌اي است كه بيشترين آلايندگي را در جهان دارد و اگر آمريكا بخواهد اين ساختار را تغييربدهد سال‌ها طول مي‌كشد.

 

نقش خودروها در آلودگی هوا شهر تهران

طبق آمار روزانه حدود ۳ تن منواكسيد كربن، ۴۵ تن هيدروكربن نسوخته، ۱۳۰ تن اكسيدهاى نيتروژن، ۳۰ تن گوگرد و ۳۰ تن ذرات معلق وارد هواى از پيش آلوده تهران مى شود. هر چند همه به نقش چشمگير خودروها در آلودگى هواى تهران اذعان داريم، باز هم شاهد آنيم كه مسئولان صنعت كشور روياى توليد سالانه يك ميليون دستگاه خودرو را در سر مى پرورانند. كيفيت بد سوخت مصرفى در كشور، پايين بودن استانداردهاى خودروهاى توليد شده در كشور و همچنين ميزان بالاى مصرف سوخت از مهمترين دلايل آلودگى اين كلان شهر است. هرچند در چند سال اخير شركت هاى زيادى اقدام به توليد خودرو كرده اند اما هيچ كدام از اين خودروها در سال هاى اخير طراحى نشده اند و لاجرم از تكنولوژى روز بى بهره اند. به طورى كه به جز يكى دو خودرو هيچ كدام از كيفيت جهانى برخوردار نيستند. مصرف بيش از حد سوخت (بين سه تا چهار برابر متوسط جهانى) بيانگر همين موضوع است. به نظر مى رسد براى رهايى از اين معضل مسئولان بايد از سود هنگفت توليد خودروهاى از رده خارج به قيمت بالا چشم پوشى كرده و با سرمايه گذارى مناسب به توليد خودروهايى در استانداردهاى جهانى بينديشند.معضل ديگر آلودگى هواى تهران وجود تعداد زياد خودروهاى سوارى و نبود سيستم حمل و نقل عمومى است. امروزه عمده خودروهاى توليد شده در كشور خودروهاى سوارى است اما سيستم حمل و نقل عمومى همانند اتوبوس و مترو در ايران هيچ گونه كارايى ندارد. (نكته جالب آنكه يكى از مسئولان ترافيك كشور در يك برنامه تلويزيونى در پاسخ به اين پرسش كه چرا سيستم حمل و نقل عمومى تقويت نمى شود يا تعداد اتوبوس ها را زياد نمى كنيد، پاسخى گفت به اين مضمون «وجود اتوبوس در شهر تهران باعث تشديد ترافيك مى شود!» مشكل ترافيك تهران به خودروهاى تك سرنشين مربوط مى شود!!) راه حل ديگر براى معضل آلايندگى خودروها استفاده از ديگر وسايط حمل و نقل و استفاده از خودروهاى دوگانه سوز يا گازسوز است. نقش اتوبوس هاى برقى در حمل و نقل تهران بسيار ناچيز و توليد خودروهاى گازسوز نيز به رغم حجم بالاى تبليغات بسيار كم است و به نظر مى رسد تبليغ فراوان درباره توليد آنها توجيه افكار عمومى و متقاعد ساختن آنها است كه مسئولان به فكر حل اين معضل هستند.عدم توجه به محيط زيست و تخريب باغ ها عامل ديگر افزايش آلودگى محيط زيست است. با توجه به سودآورى كلان ساخت و ساز  و بساز بفروشى در تهران مى توان به انگيزه تبر به دستان پى برد. نكته جالب توجه در اين زمينه نيز آن است شهردارى به عوارض ساخت وساز و فروش تراكم همانند يك چاه نفت نگاه مى كند كه مى تواند درآمد كلان و بادآورده اى را براى شهردارى به همراه داشته باشد و به اين ترتيب به اين معضل دامن زده است. شايد راه حل اين مشكل توجه بيشتر به شهرستان ها و انجام فعاليت هاى عمرانى در شهرستان ها باشد تا شهرستانى ها  به تهران همانند كعبه آمال ننگرند. بسيارى از كشورهاى ديگر به جاى آنكه اجازه دهند شهرهايشان به طور بى رويه و بدون طرح و برنامه رشد يابند در اطراف شهرهاى اصلى شهرك هاى اقمارى با امكانات كافى طراحى مى كنند تا بخش عمده مهاجران را به نحو مناسب و شايسته اى اسكان دهند. هرچند كه مشابه چنين طرح هايى در ايران نيز انجام شده و شهرك هايى همانند پرديس ساخته شده است اما به دلايل بسيار اين الگو بردارى نيز نتوانست موفقيت آميز عمل كند.اما يكى از مهمترين معضلات آلايندگى خودروها به اين نكته برمى گردد كه شهر تهران در هيچ دوره و مرحله اى از ساخت خود هيچ طرح و برنامه اى را براى ساخت و ساز يا معمارى شهرى به خود نديده است.هيچ كدام از مديران شهرى تا همين چند سال پيش هرگز تصورش را هم نمى كردند كه روزى برسد شهر تهران به جمعيت بالاى ۱۰ميليون برسد. مديران شركت ايران خودرو كه تا چند سال پيش تعداد كل خودروهاى توليدى اش به پنج، شش هزار نمى رسيد به خواب هم نمى ديدند توليد شركت به چندصدهزار دستگاه در سال برسد.سه ميليون دستگاه خودروى شهر تهران بايد در همان شهرى تردد كنند كه در دهه هاى سى و چهل و به مقتضاى همان روزها طراحى و ساخته شده بودند.نتيجه آن ترافيك بسيار كند و ازدحام خودروها در پشت چراغ قرمز است كه امروزه همه شاهديم. به نظر بسيارى از كارشناسان بخش بسيار عمده اى از مصرف بنزين و توليد آلاينده ها پشت همين چراغ هاى قرمز صورت مى گيرد. اولين راه حلى كه براى گريز از اين معضل به نظر مى رسد، ساخت راه ها، خيابان ها، بزرگراه ها و به ويژه تقاطع هاى غيرهم سطح است، اما با توجه به اين نكته كه چنين مواردى از قبل پيش بينى نشده بود ساخت بزرگراه ها در تهران چنان هزينه بر است كه چنين طرح هايى را به پروژه هاى عظيمى تبديل مى كند.با اينكه امروزه همه به لزوم بازنگرى در مديريت شهرى واقفيم اما اخيراً به رغم ساخت وسازهاى زيادى كه صورت گرفته، پديده ترافيك به دليل گستردگى و پيچيدگى موضوع همچنان حل نشده باقى مانده است.موقعيت جغرافيايى شهر تهران و محصور بودن در كوه ها و نبود جريان هاى مناسب هوا از يكديگر معضلاتى است كه بر آلودگى هواى تهران دامن مى زند. رشته كوه البرز همچون ديوارى رابطه هوا با ديگر مناطق اطراف را قطع كرده و باعث مى شود جريان هواى مناسب وجود نداشته باشد. به عبارت ديگر سكون هوا در اين منطقه به تشديد بحران آلودگى كمك كرده است. واقع شدن شهر تهران در منطقه خشك و كم باران عامل ديگرى است كه باعث مى شود شهروندان روزهاى متوالى چشم به آسمان بدوزند بدون آنكه بارش باران و برف به تلطيف هوا كمك كند. تراكم آلاينده ها و كمى بارش در شهر تهران باعث مى شود در همان معدود روز هاى بارندگى با معضل ديگرى علاوه بر مشكلات جارى همانند وقوع راه بندان و جارى شدن سيل مواجه شويم. بارش باران هاى اسيدى مشكلى است كه در شهر هاى صنعتى بسيار روى مى دهد. اما شدت آن در مناطق پرباران كه بارش باران منظم و دائم است، چندان قابل توجه نيست، اما در تهران به معضل ديگرى تبديل شده است. هرچند نمى توان مكان جغرافيايى تهران را تغيير داد يا وضعيت آب و هوايى آن را تغيير داد اما مى توان انتظار داشت كه مسئولان با اتخاذ شيوه هاى مناسب و كنترل دقيق و مستمر كارخانه ها و كارگاه ها ميزان آلايندگى آن را به طور دائم كنترل كنند يا در صورت لزوم واحد هاى آلاينده ها را به حومه شهر هاى بزرگ منتقل كنند تا ميزان آلاينده ها در دراز مدت كاهش يابد.اگر در نظر داشته باشيم كه هر انسانى در هر روز ۲۲ هزار تنفس مى كند و در اين مدت ۱۶ كيلوگرم هوا را استنشاق مى كند به اهميت هواى پاكيزه و لزوم كنترل آلودگى هوا بيشتر پى مى بريم.آلودگى هواى تهران در شرايطى به وضعيت بحرانى مى رسد كه كميته نظارت و هماهنگى مواقع اضطرارى آلودگى هواى تهران يكشنبه شب تشكيل جلسه داده بود، با غيبت ۱۰ عضو از ۱۶ عضو خود مواجه شد. در اين جلسه نمايندگان وزارتخانه هاى بهداشت، كشور، آموزش و پرورش، راهنمايى و رانندگى و هواشناسى! در جلسه حضور نداشتند و قرار شد با مسئولان اين دستگاه ها مكاتبه شود! گويا مسئولان شهر تهران به تازگى دريافته اند كه بهترين راه مقابله با آلودگى هواى تهران مكاتبه با مسئولان مربوطه است! جالب توجه آنكه استاندار تهران با اشاره به عدم حضور مسئولان سازمان و دستگاه هاى مختلف گفته بود پيش از آنكه وضعيت هواى تهران اضطرارى اعلام شود بايد وضعيت اين جلسه را اضطرارى اعلام كرد. نكته جالب تر آنكه در روزى كه به دليل آلودگى هواى كل شهر تهران به حالت تعطيل درآمده است، سازمان هايى مثل محيط زيست و شركت كنترل آلودگى هواى تهران كه مستقيماً به اين مسئله مربوطند و در واقع بايد پاسخگوى شرايط به وجود آمده باشند، به تعطيلات رفته اند! اين مسئله مثل آن است كه ستاد حوادث غير مترقبه پس از وقوع سيل به تعطيلات بروند و غافل از آنكه به ويژه براى مقابله با چنين شرايطى تشكيل شده اند، به تعطيلات بروند و پس از آنكه همه مشكلات حل شد و آب ها از آسياب افتاد به ادارات خود برگردند! همين فراموش كردن مسئوليت ها و وظايف است كه شهر ما را به چنين وضعيت اسف آورى درآورده است. آيا به نظر شما براى مقابله با شرايط نابهنجار وضعيت هواى آلوده، بايد به روش هاى مقابله با اين بحران فكر كرد يا ساعت نه شب وقتى كه تايپيست و حروفچين، نمونه خوان، صفحه بند، معاون و سردبير با دندان قروچه بالاى سر آدم ايستاده اند، در مورد مضرات آلودگى هوا و راهكار هاى مقابله با آن مقاله نوشت؟

استاندارد آلودگیهای هوا

تاثیر هر آلاینده بستگی به غلظت و مدت زمان تماس دارد. برای مثال یک آلاینده مانند منواکسیدکربن با غلظت زیاد در مدت زمان کوتاه ممکن است اثر نامطلوبی نداشته باشد. در حالیکه تنفس غلظت پایین تری از این آلاینده به مدت طولانی تر می تواند باعث بروز عوارض متعددی مانند سرگیجه و تهوع شود.

استانداردهای اولیه:

سطحی از غلظت آلاینده است که باعث محافظت حساسترین افراد جامعه، شامل افراد مسن و آنانکه دچار نارسایی های تنفسی هستند، می شود. مطابق این استاندارد، در یک ناحیه نبایستی غلظت های ارائه شده در جدول ذیل بیش از یکبار در طی یکسال نقض شود.

استانداردهای ثانویه:

این استانداردها به گونه ای وضع می شوند که باعث حفاظت بهداشت عمومی ( ساختمانها، مزارع و حیوانات ) علاوه بر سلامتی افراد جامعه می شود. در شرایطی که دست یافتن به استانداردهای اولیه مشکل است، استانداردهای ثانویه ، هیچ نقشی در سیاستگذاریهای کنترل آلودگی هوا بازی نمی کنند. مقادیر این استانداردها توسط سازمان های مختلف از جمله سازمان بهداشت جهانی ( WHO ) و موسسه حفاظت محیط زیست آمریکا ( USEPA ) برای شش آلاینده اصلی در جدول ذیل ارائه شده است.

Pollutant Value
PSI	Descriptor	CO (8hr) mg/m^3	SO2 (24hr) mg/m^3	PM-10 (24hr) mg/m^3	O3 (1hr) mg/m^3	NO2 (1hr) mg/m^3
0-49	Good	0-4.4	0-29	0-50	0-59	0 – 149
50-99	Moderate	4.5-9.4	30-139	50-150	60-119	150 – 299
100-199	Unhealthful	9.5-14.9	140-299	150-380	120-199	300 – 599
200-299	Very Unhealthful	16 – 29.9	300-599	380-420	200-399	600-1199
>=300	Hazardous	>=30	>=600	>=420	>=400	>=1200

جدول 4- استانداردهای هوای آزاد به صورت راهنما برای اروپا

نوع تركيب	غلظت	ميانگين زمان
مونوكسيد كربن	100 ميلي گرم در مترمكعب	15 دقيق
	60 ميلي گرم در متر مكعب	30 دقيقه
	30 ميلي گرم در متر مكعب	1 ساعت
	10 ميلي گرم در متر مكعب	8 ساعت
اوزن	120 ميكروگرم در مترمكعب	8 ساعت
دي اكسيد ازت	200 ميكروگرم در مترمكعب  40 ميكروگرم در متر مكعب	1 ساعت   سالانه
دي اكسيد گوگرد	500 ميكروگرم درمترمكعب 125 ميكروگرم در مترمكعب 50 ميكروگرم در متر مكعب	10 دقيقه   24 ساعت سالانه
ذرات PM10	150    50	24 ساعته سالانه
بنزن	6X10-6 ميكروگرم در متر مكعب	UR/Lifetime

_* UR واحد ریسک است یعنی 6 نفر از هر یک میلیون نفر اگر در تمام عمر با 1 میکروگرم در متر مکعب بنزن مواجهه باشند خواهند مرد.

 

جرائم زیستی محیطی

جرائم علیه محیط زیست

محسن افتخاری
کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی

چکیده: امروزه تخریب محیط زیست مستقیما بر روند اقتصادی کشورهای جهان تاثیر گذار است.فرسایش خاک .نازک شدن لایه ازن .آلودگی هوا .افزایش تعداد سیلابهای خطرناک به علت نابودی جنگلهاوتغییرآب وهوا همگی تاثیر سویی برزندگی انسانهاباقی می گذارند.چراگاههاواقیانوسها تاسرحدامکان مورد بهره برداری قرار گرفته اند وپیوسته از باروری آنها کاسته شده است.در این مقاله بر آن هستیم که جرائم زیست محیطی رااز منظر حقوق داخلی مورد بررسی قرار دهیم .

واژگان کلیدی: جرم- محیط زیست-آلودگی- حفاظت محیط زیست – طبیعت- منابع طبیعی .

مقدمه :

محیط زیست دردومفهوم بکاربرده می شود یکی مفهومی که از علوم طبیعت ناشی می شود وتحت عنوان ((محیط زیست طبیعی ))معرفی شده ودیگری در تعامل باسازوکارهای انسانی است که با عنوان ((محیط زیست انسانی )) از آن نام برده می شود وهر دو عنوان فوق طیف گسترده ای از موضوعات مختلف راتحت پوشش خود دارد.
محیط زیست به معنای عام شامل کل منابع طبیعی تجدید شونده شامل جنگلها.مراتع.منابع آبی و....بوده وطیف وسیع وگسترده ای از تعاریف تخصصی مربوطه رادر بر می گیرد که همین امر در تفسیر ماهوی مربوطه به معنای قانونی محیط زیست اشکال هایی رابوجودآورده چرا که همین متن حقوقی محیط زیست را بصورت جامع ومانع تعریف نکرده است وقوانین موجود تعریفی از آن ارائه نداده اند بلکه در آنها از محیط زیست در رابطه با سه عنصر طبیعت .منابع طبیعی .شهر ومناظر سخن گفته است که در این راستا می توان به برخی از قوانین ومقررات موضوعه مانند قانون حفاظت وبهسازی محیط زیست .قانون حفاظت وبهره برداری از جنگلها ومراتع کشور .قانون شکار وصید .قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا .قانون شهرداری و.... اشاره نمود.

تعریف جرم زیست محیطی :

جرم زیست محیطی هر نوع فعلی یا ترک فعلی را گویند که باعث ورود آسیب وصدمه شدید به محیط زیست وبه خطر افتادن جدی وسلامت بشر می شود.
حقوق محیط زیست ومنابع طبیعی به واسطه ارتباط تنگاتنگ با علوم وتکنولوزی عمیقا تحت تاثیر آنها قرار گرفته وبه همین علت درک مسایل آن مستلزم اطلاعات اولیه در محیط زیست است .

در حقیقت در حقوق محیط زیست از یک سری نوآوری بدیع سود جسته وبه همین سبب خود را عندالزوم با تکنیک های جدید تطبیق می دهد وقوانین ومقررات نظارتی در زمینه حفظ محیط زیست ومنابع طبیعی به شکل دستورهای تکنیکی ودر قالب یک سری استاندارد های خاص بیان می گردد.

با توجه به مفهوم رایج ومتداول محیط زیست که بیان کننده کلیه فعالیتها ورابطه متقابل بین انواع موجودات زنده از جمله انسان با محیط پیرامونشان می باشد این نتیجه حاصل می گردد که حقوق محیط زیست علاوه بر تحت پوشش قرار دادن تمام رشته های مختلف حقوق کلاسیک شامل حقوق خصوصی .حقوق عمومی .حقوق بین الملل وآن قسمت از حقوق را که سعی دارد مفهوم محیط زیست را در تمامی قسمتهای حقوقی وارد کند را نیز در بر می گیرد .به همین دلیل حقوق کیفری محیط زیست جزئی یا کلی شامل بخشهای متعدد از مقرراتی می شود که یا با با ملاکهاومحک های تاسیس ویا بامحکهای مادی وتعریف محیط زیست تاکید دارند.

جایگاه حقوق محیط زیست:
بی تردید اهمیت وجایگاه حقوق محیط زیست به بهترین شکل آن در اصل پنجاهم قانون اساسی متبلور شده وپیام آور این مهم می باشد که مسایل زیست محیطی یک امر کاملا فرابخشی بوده ومی بایست کلیه آحاد جامعه علی الخصوص سازمان ها ودستگاها هر یک به فرا خور توان وکارائی تشکیلات خود در حفظ ونگهداری از محیط زیست بعنوان یک وظیفه عمومی از هر فعالیتی که باآلودگی ویا تخریب غیر قابل جبران محیط زیست همراه باشد.
بررسی سابقه قانون گذاری در خصوص مسائل زیست محیطی در کشورها حاکی از آن می باشد که اولین قوانین ومقررات مرتبط مانند مواد 179و189 قانون مدنی مصوب 18/2/1307)قانون شکار (مصوب 4/12/1335)وقانون شکار وصید (مصوب 16/3/1346)صرفا در ارتباط با محیط زیست طبیعی بوده واولین قانون جامع که بطور نسبی در خصوص کلیه ابعاد محیط زیست که تغییرات ساختار تشکیلات سازمان حفاظت محیط زیست را نیز در پی داشت به تصویب رسید قانون حفاظت وبهسازی محیط زیست در مورخ 28/3/1353 می باشد خودداری نمایند.

در قانون برنامه اول توسعه .جهت جلوگیری از آلودگی محیط زیست وجبران خسارت وارده راهکارخاصی در قالب تبصره 13 این قانون لحاظ گردیده .بطوریکه یک در هزار در آمد حاصل از فروش تولیدات کارخانجات وگارگاههای کشور به امر اختصاص یافته و با توجه به اهمیت موضوع با پایان مدت اعتبار قانون اول توسعه .موضوع در بند (د)ماده 45 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت ومعرف آن در موارد معین تکرار گردید.
جرائم زیست محیطی :

بطور کلی جرائم زیست محیطی رابا توجه به ماهیتشان به دو گروه عمده تقسیم بندی می نمایند:

الف)جرائم ارتکابی نسبت به جاندارمحیط زیست منهای انسان شامل کلیه جانداران گیاهی وحیوانی می شود بر طبق قانون حفاظت وبهسازی محیط زیست از جمله وظایف سازمان حفاظت محیط زیست پیشگیری وممانعت از هر آلودگی وهر اقدام مخربی که موجب بر هم خوردن تعادل وتناسب محیط زیست می شود .همچنین کلیه امور مربوط به جانداران وحشی وآبزیان آبهای داخلی می باشد وبر طبق بند 2 ماده 6 همان قانون تخریب جنگلها ومراتع نیز از جمله مواردی است که باعث بر هم خوردن تعادل در محیط زیست شده وبنابر این عملی مجرمانه محسوب می شود.

ب)جرائم ارتکابی نسبت به عناصر بی جان محیط زیست از قبیل آب وهوا ،خاک،صداوآلودگیهای شیمیایی.




قانون مجازات اسلامی ومسایل زیست محیطی:

با توجه به تعداد قوانینی که با مسائل زیست محیطی به معنای عام آن مرتبط می باشند. در این راستا وقوانین ناسخ ومنسوخ ، عام وخاص ، مطلق ومقید وجود داردکه قانونگذاربا توجه به اهمیت موضوع مواردی از قانون مجازات اسلامی مانند : 689،688،686،680،679،675 رابه این مهم اختصاص داده است .

نتایج بررسی های چند ساله اخیر حاکی از آن می باشد که اغلب دعاوی مطرح شده است از طرف ادارات کل حفاظت محیط زیست علیه واحدهای تولیدی وصنعتی که به نحوی آلاینده به چرخه محیط زیست وارد می سازند به استناد ماده 688 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات می باشد.

ابعاد موضوعی ماده 688 قانون مجازات اسلامی به شرح زیر قابل بررسی میباشد:

1. عنصر مادی این جرم : اقدام علیه بهداشت عمومی وآلوده کردن محیط زیست است که به روش ذکر شده در متن این ماده وراههای مشابه محقق می شود . راههای مذکور در ذیل مفاد تبصره یک جنبه تمثیلی داشته بنابراین هر گونه اقدم دیگری نیز به تشخیص وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی وسازمان حفاظت محیط زیست ، بهداشت عمومی را تهدید نماید ویا محیط زیست را آلوده نماید مشمول این ماده خواهد بود.

در تبصره (2)ماده مذکور اقدام علیه بهداشت عمومی وآلودگی محیط زیست بصورت کلی تبیین وآنرا در حیطه چهار عنصر آب وهوا، خاک وزمین محاط نموده است .
با نگاه اول به مفاد تبصره یک ماده 688 ممکن است این نتیجه حاصل گردد که اعلام مجرم موضوع این ماده فقط درصلاحیت وزارت بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی وسازمان حفاظت محیط زیست می باشد.

2. اما با توجه به این که جرم مذبور بر اساس مفاد ماده 727 قانون مجازات اسلامی از آن دسته جرایم غیر قابل گذشت می باشد وحتی در اغلب موارد اشخاص دیگری اعم حقیقی ویا حقوقی از این جرم متضرر می شوند بنابراین اعلام جرم وتعقیب آن از سوی سایر اشخاص نیز ممکن است .همچنین مراجع مذکور به عنوان شاکی خصوصی که حق گذشت داشته باشند محسوب می شود .

3. تشخیص اینکه اقدام انجام شده وتهدید علیه بهداشت عمومی وآلودگی محیط زیست می باشد یا خیر بر اساس مفاد مندرج در ذیل این ماده از وظایف قانونی وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی وسازمان حفاظت محیط زیست بوده ولی عمل انجام شده زمانی قابل تعقیب است که قبلا از سوی مراجع صدرالذکر تعیین واعلام گردد وکارشناسان ذیصلاح وزارت وسازمان مذکور فقط عمل ارتکابی را با مقررات اعلام شده تطبیق بدهند اما اگر عملی بعنوان اقدام علیه بهداشت عمومی ومحیط زیست تعیین نشده باشد وکسی مرتکب آن گردد وسپس کارشناسان مزبور در پاسخ استقلام مرجع قضایی آن را اقدام علیه بهداشت یا محیط زیست اعلام کند با اصل قانونی بودن جرائم ومجازاتها مغایرت پیدا می کند.

4. احتمال ارتکاب جرایم مصرح در ماده 688 توسط اشخاص حقیقی وحقوقی ویا عمومی وخصوصی وجود دارد. بطور مثال اگرشهرداری به عنوان متولی جمع آوری وتخلیه زباله های شهری هر گونه اهمال یا سهل انگاری در موضوع نماید که منجر به آن شود که زباله ها جمع آوری نشود مشمول حکم این ماده خواهد بود.


نتیجه :

روند روز افزون آلودگیهای ناشی از روند صنعتی شدن در ایران آلودگی اقتصادی وصنعتی .بهره برداری بی رویه ومصرف ناپایداراز منابع پایه وطبیعی .فعالیتهای غیر عادلانه آلودگیهای منابع محدود آب شیرین، خاک وهوا در شهرهای بزرگ موجب گردید که بشربرای مقابله با این تهدید نیاز به اقدامی قاطع از طریق اتخاذ تدابیر مناسب داشته باشد.حقوق بعنوان مهمترین ابزار اجتماعی وفرهنگی در تنظیم روابط اجتماعی نقش مهمی را بعهده دارد.زیرا بعث به نظم در آمدن مسائل زیست محیطی در قالب قواعد الزام آور می گردد. در این میان حقوق کیفری با توجه به ویزگی خاصی که دارد که همانا جنبه الزام آوروضمانت اجرائی آن است که از کارآیی بیشتری برخوردار است.
آسیب به محیط زیست می تواند اشکال متعددی داشته باشد مانند آلودگی ها (آب وخاک وهوا)وتخریب (جنگلهاومراتع و....)بدین لحاظ جرائم زیست محیطی را می توان به دسته هایی تقسیم بندی نمود مانند جرایم ارتکابی نسبت به عناصر جاندار وبی جان که با توجه به شدت وضعف آنها مجازاتهایی برای در نظر گرفته شده است.
آنچه هنگام وضع قوانین راجع به تشویق ونگرانی فکری موجود درباره محیط زیست ازبین خواهد رفت.به این منظور باید به مفهوم منابع طبیعی یا سرمایه های محیط زیست همانند میراث مشترک بشر ارزشی در خور داده شود وکوشش شود که متون مربوط به قانون حفاظت محیط زیست ساده تر شدهبه سازمان حفاظت محیط زیست صلاحیتی تام وموثر در این زمینه اعطا گرددوسازمانها ونهادهای دیگر نیز ملزم به همکاری با این سازمان شوند.



منابع :


1-تقی زاده انصاری،مصطفی :حقوق کیفری محیط زیست، نشر قومس ،1376.

2-................................ : حقوق محیط زیست در ایران ،سمت 1374.

3- بشیر زادگان ،فرشاد:حمایت قضائی از محیط زیست ،1384 (مقاله).

4- میرمحمد صادقی ،حسین :جرائم علیه امنیت وآسایش عمومی ،نشر میزان، 1380.

5-زراعت ، عباس: شرح قانون مجازات اسلامی ،بخش تعزیرات، کاشان ،1377.