آبگه

  چكيده :

در حال حاضر ميزان متوسط مصرف بنزين هر اتومبيل سواري در كشور روزانه 75/10 ليتر است كه اين ميزان بيش از 4 برابر كشور انگليس و بيش از 5/5 برابر كشور فرانسه است. در نيمه اول سال 1381، متوسط مصرف روزانه بنزين50 ميليون ليتر و واردات روزانه بنزين و افزودني هاي مربوطه بالغ بر 13 ميليون ليتر بوده است كه در صورت ادامه همين روند، براي تامين بنزين مورد نياز تا پايان سال81 بايد حدود يك ميليارد دلار واردات داشته باشيم. اين در حاليست كه ظرفيت بنادر و ناوگان توزيع سوخت كشور براي تخليه و توزيع اين حجم از واردات، بسيار محدود است. با توجه به روند توليد اتومبيل در كشور انتظار مي رود تعداد اتومبيلها در سال 1400 بالغ بر 15 ميليون دستگاه باشد كه بدين ترتيب ميزان كسري بنزين در كشور طي 20 سال آينده بالغ بر 500 ميليارد ليتر خواهد بود. با درك اين شرايط فكر كردن در مورد سوخت هاي جايگزين امري اجتناب ناپذير مي باشد. با توجه به اينكه  ايران به تنهايي حدود 5/15 درصد از ذخاير گاز طبيعي دنيا را در اختيار داشته و از اين نظر مقام دوم جهان را دارا مي باشد،  استفاده از  CNG يا همان گاز طبيعي فشرده به عنوان يك راه حل مناسب مطرح است.

بررسيها نشان مي دهد كه از نظر اقتصادي نيز اين سرمايه گذاري از توجيه كافي برخوردار است و از جنبه زيست محيطي نيز CNG سوختي كاملاً پاك و سالم است. تغيير سوخت هاي مورد استفاده در حمل و نقل يك كشور مانند ايران به گاز طبيعي كار بزرگي است كه تنها با همكاري و توجه همه طرفهاي ذينفع امكان پذير مي گردد.

v    طرفهاي ذينفع عبارتند از :

  1 – دولت

  2 - تامين كنندگان گاز طبيعي (شركت گاز) 

  3 - توليد كنندگان خودرو 

  4 - مصرف كنندگان  

تمامي گروه هاي فوق مي بايست از تغييرات جديد منتفع شوند و در صورتي كه شرايط مناسب نبوده باشد بر عهده دولت است كه شرايط را به گونه اي تغيير دهد كه دستيابي به هدف امكان پذير گردد. هر يك از گروه هاي فوق مي بايست وظيفه خود را انجام داده و نظارت عاليه دولت بر كل سيستم مي تواند تضمين كننده موفقيت در اجراي برنامه تعيين شده باشد.

مقـدمـه

• گاز طبيعي به عنوان سوخت خودرو

گاز طبيعي سبك ترين بخش از تركيبات نفتي را تشكيل مي دهد و قسمت عمده آن از متان تشكيل شده است. پيش از انقلاب بيشترين استفاده از اين سوخت براي مصارف خانگي، تجاري، صنعتي و نيروگاه ها بود و روند مصرف آن به تدريج افزايش يافت. در سال 1381 طبق آمار حدود 50 درصد از كل انرژي كشور از اين سوخت تأمين شد. امروزه گاز طبيعي به عنوان سوخت جايگزين بنزين و گازوئيل، به صورت هاي فشرده و مايع شده مورد توجه است.LNG گاز طبيعي است كه تقريبا تا دماي 360 درجه سانتيگراد سرد و مايع مي شود. از لحاظ حجمي و انرژي مشابه گازوئيل است و در خودروهاي سنگين نظير تريلرها، اتوبوس ها و لوكوموتيوها در مسافت هاي طولاني تر به عنوان سوخت استفاده مي شود. در سال هاي اخير به اين سوخت توجه بيشتري شده، به طوري كه رشد تجارت LNG در سطح جهاني از رشد تجارت گاز از طريق لوله بيشتربود.CNG  گاز طبيعي فشرده شده است كه تحت حرارت معمولي و فشار 250 ـ 200 بار نگهداري مي شود و از حدود 88 درصد متان تشكيل شده است. در حال حاضر بيش از يك ميليون خودروي گازسوز در دنيا با اين نوع سوخت حركت مي كنند. استفاده از اين سوخت در خودروها مزاياي غيرقابل انكاري نظير كاهش آلودگي هوا، كاهش مصرف سوخت هاي فسيلي مايع و كاهش يارانه بخش حمل و نقل را به دنبال دارد.

 

 

 

 

  چيست؟CNG

گاز طبيعي تركيبي از هيدروكربنها- عمدتاً متان (CH4) – است و از چاه‌هاي گاز يا همراه با توليد نفت خام، توليد مي‌شود. گاز طبيعي در مراكز مسكوني، تجاري و صنعتي مورد مصرف قرار ميگيرد. گرايش به استفاده از گاز طبيعي به عنوان يك سوخت جايگزين به علت ويژگي پاك بودن اين سوخت، فراهم بودن منابع داخلي آن و قابل دسترس بودنش براي مصرف كنندگان نهايي، است. اين سوخت به علت ماهيت گازي‌اش يا به حالت گاز فشرده (CNG) و يا به حالت گاز مايع (LNG) در وسائط نقليه ذخيره مي‌شود.

ويژگي‌هاي شيميايي : متان، جزء اصلي سازنده گاز طبيعي است كه يك هيدروكربن نسبتاُ غير واكنشي است. گاز طبيعي كه از طريق سيستم خط لوله حمل مي‌شود حاوي هيدروكربن‌هايي مانند اتان و پروپان و ديگر گازها مانند نيتروژن، هليم، دي‌اكسيد كربن، سولفيد هيدروژن و بخار آب نيز هست.

براي كسب اطلاعات بيشتر به جدول  (PDF:116KB)  يا راهنماي سوخت مربوط به شركت سوخت‌هاي طبيعي مراجعه كنيد. با توجه به افزايـش سريع تعداد خودروها در  ايران و  اين كه تا سال 2020  تعداد خودروها از 5/5  ميليون دستگاه فعلي به 15 ميليون دستگاه خواهد رسيد و نيز با در نظر گرفتن محدوديت ظرفيت هاي پالايشگاهي در توليد بنزين و گازوئيل و اين كه بهبود كيفيت توليدات پالايشگاهي از يك طرف و نيز افزايش ظرفيت پالايشگاهي از طرف ديگر از برنامه هاي دولت جمهوري اسلامي ايران ميباشد, ارائه سوخت هاي بنزين و گازوئيل با يارانه هاي دولتي بار اقتصادي دولت را سنگين تر ميكند.   

همچنين آلودگي هوا در شهرهاي بزرگ ايران به مسئله حادي تبديل شده به گونه اي كه ميزان آلودگي هواي تهران آن را به يكي از آلوده ترين شهرهاي دنيا تبديل كرده است.  علت اصلي در آلودگي شهرهاي بزرگ همانا آلاينده هاي متصاعده از اگزوز خودروها مي باشد. تغيير سوخت از بنزين و گازوئيل به گاز طبيعي يكي از راه هاي مقابله با مشكلات فوق الذكر مي باشد. ايران با داشتن منابع عظيم گاز و توليد حدود 60 ميليارد مترمكعب درسال كه ميزان آن در طي 10 سال آينده به 2 برابر خواهد رسيد مي تواند منابع لازم را براي 100 سال آينده دارا باشد. واقعيت هاي ذكر شده لزوم بررسي گاز سوز كردن خودروها را در ايران توصيه مي كند.

ادامه توليد خودروهايي كه با فن آوري كهن و تفكر يارانه اي عرضه مي شوند و تردد خودروهاي فرسوده، روز به روز بر مشكلات اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي كشور مي افزايد. در چنين شرايطي تلاش براي شناسايي و تامين سوختي ارزان و پاك كه جايگزين مناسبي براي  سوخت هاي مايع متداول همچون بنزين و گازوئيل باشد ضرورت مي يابد. امروزه تقريباً 18% از ناوگان حمل و نقل جهان، گاز طبيعي مصرف مي كنند. اكثر كشورها به دليل ملاحظات زيست محيطي،  كارايي تجهيزات، هزينه كمتر و سهولت دسترسي به گاز طبيعي،  در زمينه گسترش  استفاده از خودروهاي با سوخت طبيعي طرح هاي ملي بلند مدتي را در دستور كار خود دارند. روند استفاده از CNG در كشورهايي چون ايتاليا ، برزيل ، پاكستان ،  هند ، آمريكا ، چين ، ونزوئلا ، مصر ، كانادا ، كلمبيا ، آلمان و نيوزيلند نيز در حال گسترش مي باشد  جايگاههاي CNG براي سوختگيري خودروها در مدت زماني قابل مقايسه با جايگاههاي سوختگيري سوخت مايع پيش بيني شده اند و با توجه به حجم مخزن خودرو، سوختگيري در آنها حدود 8 الي 10 دقيقه به طول خواهد انجاميد.

در كشور ما نيز در دسترس بودن ذخاير عظيم گاز طبيعي و وجود شبكه توزيع گسترده آن  و همچنين كاهش واردات سوخت، ايجاد اشتغال و كاهش آلودگي هاي زيست محيطي از مزاياي بارز استفاده از اين سوخت به شمار مي رود. در مقاله حاضر سعي شده تا ضرورت استفاده از CNG در ايران از جنبه هاي مختلف مورد بررسي و تحليل قرار گيرد.

وضعيت ميزان استفاده از سوخت هاي فسيلي در كشور متوسط مصرف سوخت خودروها در 8 كشور  در جدول 1 ارائه شده است.  همانطور كه مشاهده مي شود متوسط مصرف بنزين هر اتومبيل سواري در كشور ما روزانه 75/10 ليتر است كه اين ميزان بيش از 3 برابر كشور انگليس و بيش از 4 برابر كشور فرانسه است.

جدول1- متوسط مصرف روزانه بنزين در خودروها - سال 1997

[ماخذ: سازمان بهينه سازي مصرف سوخت كشور، طرح بهينه سازي سوخت خودروها، ارديبهشت 80]

در نيمه اول سال 1381 ، متوسط مصرف روزانه بنزين 50 ميليون ليتر و واردات روزانه بنزين و افزودني هاي مربوطه بالـغ بر 13 ميليون ليتر بوده است كه در صورت ادامه همين روند، براي تامين بنزين مورد نياز تا پايان سال بايد حدود يك ميليارد دلار واردات داشته باشيم. اين در حاليست كه ظرفيت بنادر و ناوگان توزيع سوخت كشور براي تخليه و توزيع اين حجم از واردات، بسيار محدود است.

تعداد خودروهاي بنزيني موجود در سال 1380 بالغ بر4 ميليون دستگاه بوده است . با توجه به روند توليد اتومبيل در كشور انتظار مي رود تعداد اتومبيل ها در سال 1400 بالغ بر 15 ميليون دستگاه گـردد كه بدين ترتيب ميزان كسري بنزين در كشور طي 20 سال آينده بالغ بر 500 ميليارد ليتر خواهد بود و براي جبران اين كسري چاره اي جز سـاخت لنگرگاه ها يا ساخت پالايشگاه هاي جديد نخواهد بود. مزيت نسبي گاز طبيعي در ايران و مقايسه موقعيت ايران با جهان ايـران به تنهايي حدود 5/15 درصد از ذخاير گاز طبيعي دنيا را در اختيار داشته و از اين نظر مقام دوم جهان را دارا مي باشد (جدول2).

در حال حاضر ايران جزو توليد كنندگان عمده گاز در جهان است و برنامه هاي گسترده اي براي افزايش توليد گاز در منطقه پارس جنوبي در حال اجرا مي باشد.

ايران داراي شبكه گسترده خط لوله گاز است كه نصب جايگاه سوخت رساني را در اغلب نقاط كشور ميسر مي سازد كل شبكه جاده هاي كشور حدود 12000 كيلومتر مي باشد كه خطوط لوله گاز در حاشيه 9700 كيلومتر از اين جاده ها گسترده شده است. به علت طراحي قديمي و عمر خودروها، مصرف سرانه سوخت اتومبيلهاي ايران (در ازاي هر اتومبيل) در مقايسه با معيار متوسط جهاني بسيار زياداست. نرخ داخلی گاز طبیعی ایران بسیار ارزان است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول2- درصد ذخاير گاز جهان

 http://www.wordenergyoutlook.org/papers

 

ابعاد اقتصادي استفاده از CNG در كشور :

• كاهش يارانه بخش حمل و نقل

سالانه مبلغ هنگفتي يارانه به حامل هاي انرژي در بخش هاي مختلف كشور اختصاص مي يابد. در ميان بخش هاي مصرف كننده، بخش حمل و نقل بيشترين مقدار را به خود اختصاص داده است. تا آن جا كه بنزين و نفت گاز به ترتيب با 52/5 و 44/7 درصد، بالاترين مقدار هستند. مشاهده مي شود كه يارانه دو سوخت بنزين و نفت گاز فقط در ميان افراد محدودي از مردم توزيع شده است كه اين عادلانه نيست. مصرف گاز طبيعي فشرده در خوردوها موجب مي شود كه يارانه تخصيص يافته به اين بخش كاهش يابد.

براي استفاده از CNG بجاي بنزين و گازوئيل در ناوگان خودروهاي كشور نياز به سرمايه گذاري ميباشد اين سرمايه گذاري مي بايست براي تامين و نصب ادوات تبديل يك خودرو از بنزين سوز يا گازوئيل سوز به CNG سوز و احداث جايگاههاي توزيع CNG ، صرف گردد براي مثال كل هزينه سرمايه گذاري به ازاي هر سواري شخصي حدود 850 دلار و براي يك تاكسي 1200 دلار ميباشد. اين سرمايه گذاري ها براي سواري شخصي طي 6/1 سال برگشت خواهد شد و نرخ سود در اين سرمايه گذاري 64% ميباشد در مورد تاكسي زمان برگشت سرمايه تنها 5/8 ماه و نرخ سود آن بالغ 135% خواهد بود  بررسي هاي اقتصادي نشان مي دهد كه با گازسوز كردن يك تاكسي در سال 1381 هزينه هاي ناشي از سوخت مصرفي آن بيش از 4 ميليون ريال در سال كاهش خواهد يافت.

 اكنون كه بحران بنزين در كشور به مراحل حاد خود رسيده و سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت نيز به عنوان تنها ساختار موجود براي حل اين بحران موجوديت دارد، بايد به اين پرسش پاسخ گفت كه آيا اين سازمان قادر خواهد بود، براي حل بحران انرژي كشور اقدام مؤثري انجام دهد.

هم‌اكنون مصرف روزانه بنزين كشور، 56 ميليون ليتر است كه از اين مقدار، 40 ميليون ليتر در پالايشگاه‌هاي داخلي توليد مي‌شود و مقدار 16 ميليون ليتر واردات داريم. در حالي كه واردات مواد نفتي، سالانه رقمي حدود 7/1 ميليارد دلار از بودجه عمومي را به خود اختصاص مي‌دهد كه بر اساس يارانه انرژي وارداتي بالغ بر 860/103 ميليارد ريال است. [1]CNG   همان گاز طبيعي شهري فشرده شده است كه درصد محلول آب آن به پايين‌ترين حد ممكن رسيده است. اين گاز شامل 95% متان و 5% تركيب بوتان و پروپان و اتان و مقداري بخار آب مي‌باشد.

سناريوهاي مختلف  سرمايه گذاري تبديل خودروهاي بنزيني به خودروهاي CNG سوز در جداول 3 تا 8 ارائه شده است. 

 

 

جدول2: اقتصاد جايگزيني سوخت گاز طبيعي فشرده

با بنزين از ديد مالك وسيله خصوصي در چند نقطه ازجهان

  

 

 

 

 

جدول 3: اقتصاد جايگزيني سوخت گاز طبيعي فشرده

با بنزين از ديد مالك وسيله خصوصي در چند نقطه از جهان (مقايسه سود ساليانه)

 

 

 

 

 

 

 

در حال حاضر حدود 2.2 ميليون خودرو سواري CNG و بالغ بر 5180 ايستگاه  سوخت رساني CNG در دنيا وجود دارد كه بيش از 700 هزار دستگاه از اين خودروها در كشور آرژانتين (با شرايط نسبتاً نزديك با شرايط اقتصاد و اجتماعي كشور ما) در حال تردد مي باشد. كه با توجه به جدول 8 در صورت معادل سازي برگشت سرمايه پيكان شخصي در  ايران با اين كشور، از هر مالك بايد فقط مبلغ 735935 ريال دريافت گردد.

ابعاد زيست محيطي استفاده از CNG در كشور :

 

از نظر زيست محيطي  CNG سوختي كاملاً پاك و سالم است براي مثال در حالي كه براي   اتومبيل هاي گازوئيلي كشور رعايت استاندارد EURO II هدف سريع الوصولي نيست ، يك خودرو CNG سوز، براحتي به حد استاندارد EURO III دست خواهد يافت  آلودگي صوتي موتورها CNG سوز نيز بسيار ناچيز بوده و در حدود 76db مي باشد. نتايج آزمايش هاي انجام شده در سازمان بهينه سازي مصرف سوخت، بر روي خودروهاي بنزيني در جدول 9 نشان داده شده است.

جدول4- نتايج تست هاي انجام شده بر روي

خودروهاي بنزيني ]سازمان بهينه سازي مصرف سوخت كشور[

(×) با فرض اين كه پس از CNG سوز كردن خودروها به سطح استاندارد   EURO II خواهيم رسيد

.

جايگزينی گاز طبيعی (CNG) به جای بنزين، ميزان انتشار آلاينده ذرات معلق را ۸۰ درصد كاهش ميدهد.

به گزارش دفتر فرهنگ سازی و ارتباطات سازمان بهينه سازی مصرف سوخت كشور، بر اثر جايگزينی گاز طبيعی با بنزين ميزان دی اكسيدكربن، تركيبات نيتروژن دار و منوكسيدكربن را به ترتيب ۲۰، ۷۰ و ۶۵ درصد كاهش می يابد.

بنابر اين گزارش ، كارشناسان سازمان بهينه سازی مصرف سوخت كشور برای كاهش آلاينده ها تغيير سوخت و يا سوخت جايگزين را مطرح می كنند و معتقدند كه با اين شيوه ميزان آلاينده ها به طور قابل ملاحظه ای كاهش می يابد.

بايد در اين زمينه فرهنگ سازي، تبليغات، مسابقه و جايزه داشته باشيم تا مردم به خريد خودروي گازسوز تشويق شوند و نقش و سهم خود را در ايجاد هواي پاك، صرفه جويي در بنزين و منافع مملكت بدانند. اگر مردم متوجه شوند كه با انتخاب خودروي گازسوز چه نقش عمده اي در منافع كشور، ايجاد هواي پاك، كمك به سلامت و هوش كودكان و ... خواهند داشت در اين امر مشاركت خواهند كرد و خودروهاي گازسوز افزايش خواهند يافت.

لازم است كه خودروسازان و وزارت نفت به مردم اطمينان بدهند كه با گازسوزشدن خودروها با كمبود گاز رو به رو نخواهند شد و شتاب و قدرت موتور كاهش نخواهد يافت و گازسوزكردن باعث ايجاد صرفه اقتصادي و سلامت خانواده و شهروندان خواهد شد.

• كاهش آلودگي هوا

در حال حاضر آلودگي هوا از معضلات اساسي شهرهاي بزرگ به خصوص در فصول پاييز و زمستان محسوب مي شود. بر هيچ كس پوشيده نيست كه اين آلودگي اثرات مخرب بر افراد از نظر جسماني و رواني، گياهان، اشياء، و ساختمان ها شامل خوردگي، سياه شدن رنگ و كاهش

مقاومت در پي دارد. برابر آمار منتشر شده ، بخش حمل ونقل از عمده ترين آلوده كننده هاي محيط زيست به شمار مي رود. بخش حمل و نقل  عمدتا مصرف كننده دو فرآورده بنزين موتور و نفت گاز است. در سال ،1381 18 ميليون و274 هزار ليتر بنزين و 15 ميليون و 63 ليتر گازوئيل در اين بخش به مصرف رسيده، به طوري كه بالاترين مقدار مصرف اين دو نوع فرآورده در كشور به اين بخش اختصاص داشته است.دو سوخت گازوئيل و بنزين كه عمدتا در بخش حمل و نقل كشور مورد استفاده قرار مي گيرند بيشترين مقدار توليد آلودگي را دارد. به طوري  كه سوخت بنزين 7/97 درصد از كل CO توليدي، 3/75 درصد CH و 6/23 درصد NOX را توليد مي كند. احتراق گازوئيل نيز 80/9 درصد  از SPM، 2/47 درصد از NOX و 36/4 درصد از دي اكسيد گوگرد را در جو منتشر مي كند. نفت كوره منبع اصلي انتشار اكسيدهاي گوگرد بوده و 59/4 درصد SO2 ، 68/4 درصد SO3 را توليد مي كند. گاز طبيعي در مقايسه با ساير سوخت هاي فسيلي، سوخت پاكي به شمار مي رود و كمترين مقدار آلودگي را داراست اما مقدار 44/5 درصد از كل انتشار دي اكسيد كربن مربوط به اين سوخت بوده كه از نظر مسئله  تغييرات اقليم قابل توجه است. استفاده از گاز طبيعي فشرده باعث كاهش آلاينده هاي خروجي از اگزوز خودروها و موتورسيلكت ها مي شود، به طوري كه بر اساس يكي از مطالعات انجام شده براي مقايسه آلاينده هاي ناشي از سه سوخت بنزين، نفت گاز و گاز طبيعي، كاهش آلاينده هاي گاز  طبيعي نسبت به دو سوخت ديگر محسوس بوده است. همچنين بر اساس تحقيقات انجام شده بر روي موتورسيكلت ها، كاهش 72/5 درصدي هيدروكربن هاي سوخته و 99/6 درصدي منواكسيدكربن، گزارش شده است. بنابراين با استفاده از گاز طبيعي آلودگي هوا كاهش مي يابد و يا  رشد آن حداقل متوقف مي شود. اين موجب عدم افزايش هزينه هاي اجتماعي حاصل از آلاينده ها در اين بخش خواهد شد.

CNG عمر موتور خودرو را افزايش مي دهد. استفاده از سوخت CNG عمر موتور خودرو را افزايش مي دهد.

به گزارش آسمان آبي ايران، CNG برخلا ف بنزين و گازوئيل به صورت گاز وارد موتور مي شود. لذا باتوجه به اين که مايع نمي باشد، روغن روي رينگ و پيستون را نمي شويد، در نتيجه استهلاک موتور و هزينه هاي نگهداري آن کاهش مي يابد.
با استفاده از سوخت CNG روغن موتور آلوده و رقيق نمي شود و خاصيت روان سازي آن براي مدت طولاني باقي مي ماند.

 

 

علاوه بر اين يک امتياز مهم CNG اين است که عاري از آلودگي است و چون عمدتا از متان تشکيل شده لذا ذرات و بخارات خروجي از اگزوز به صورت بخار آب و کسر کوچکي از منواکسيد کربن است.

بيشتر خودروهاي بنزيني موجود در ايران از نقطه نظر فني قابل تبديل به گاز سوز شدن هستند. با توجه به خودروهاي موجود در ايران و اين كه در طي 5 سال گذشته 2 مدل پيكان و پرايد (نسيم و صبا) 75 درصد از بازار را تشكيل داده اند توصيه ميشود تا سياست هاي تبديل بر روي اين دو خودرو متمركز شوند.

مدل هاي ديگر مثل پژو 405 , پژو RD , پژو پارس , زانتيا , رنوسپند , دووسيلو و دوو ماتيز نيز كه در طي 5 سال گذشته توليد شده اند را مي توان براحتي تبديل كرد.

 

 

 

 

 

 

 

طي روزهاي اخير قيمت هر تن بنزين در منطقه خليج فارس به ۴۷۰ دلار يعني به ليتري بيش از ۳۸۰ تومان رسيده است. اگر اين روند ادامه يابد و قيمت نفت در آينده بازهم بالا برود وزارت نفت بايد مبالغي بيش از ۵۰۰ تا ۶۰۰ تومان را براي هر ليتر بنزين وارداتي هزينه كند.
اين درحالي است كه ايران ازنظر برخورداري از منابع سرشار گاز خود در بين كشورهاي جهان در مقام دوم ازنظر ذخاير گاز قرار دارد بنابراين دير يا زود الگوي مصرف سوخت كشور بايد به سمت گازسوزكردن خودروها و ساير وسايل مصرف كننده انرژي حركت كند و در اين زمينه بايد در حد مناسب فرهنگ سازي صورت گيرد و خدمات پس از فروش مناسب براي خودروهاي گازسوز، گسترش جايگاه هاي عرضه گاز طبيعي CNG و تغييرات تكنولوژيكي در موتور خودروها موردتوجه قرار گيرد تا قدرت و شتاب خودرو كاهش نيابد.
گاز CNG، به راحتي در دسترس راننده ها باشد و خدمات پس از فروش مناسب، تامين قطعات، اطلاعات لازم براي تعمير بخش گازي موتور خودرو و آموزش هاي مناسب به مكانيك هاي خودرو در حد مورد انتظار راننده ها باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بررسی معایب مصرف CNGاز دیدگاه مصرف کنندگان

اکثر مصرف کنندگان گاز طبیعی بدلایل زیر تمایل به مصرف این سوخت را ندارند که در این زمینه نیاز مبرم می باشد که فرهنگ سازی صورت گیرد

 1:ترس از کمبود گاز در فصل زمستان

2:ترس از خطر انفجار

3:حجم زیاد مخزن سوخت

4:کمبود جایگاه سوخت

5:اتلاف وقت زیاد در زمان سوخت گیری بدلیل کمبود جایگاه

6:کاهش شتاب ماشین

7:ایجاد بو در اتاق خودرو

8:کاهش برد سفر با باک پر

9 : عدم امکان دسترسی به سوخت گاز طبیعی در شهرهای مختلف

 

10: مهم‌ترين بخش پروژه CNG كه احداث جايگاه‌هاي سوخت گاز مايع براي خودروها مي‌باشد اكنون با مشكلات جدي مواجه شده است؛ مثلا از 8 پمپ خريداري شده براي جايگاه‌هاي سوخت CNG تنها يك پمپ، سوخت مورد نياز 100 دستگاه اتوبوس CNG را تأمين مي‌كند

 

11: اين سيستم در حالي در كشور مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه حداقل 70 درصد تكنولوژي ساخت قطعات و تجهيزات سيستم CNG، از خارج كشور تأمين مي‌شود و قطعاتي مانندDespenser ،Controler  و Dryepackage و همچنين تجهيزات كيت گازسوز كه به دليل استفاده از گاز با فشار PSI3000، اين قطعات مي‌بايست داراي كيفيت بسيار مطلوبي از ديدگاه حفاظتي و ايمني باشد، در خارج كشور توليد مي‌شود

 

12:به علت گنجایش کم کپسول های گاز تعداد مراجعه جهت گاز گیری زیاد است

13:در تابستان هاودر هوای گرم گاز خشک می سوزد  و موتور جوش می آورد و در زمستان ها با سوخت گاز استارت نخورده و باید حتما یک ساعت با بنزین کار کند

 

14:سوخت گاز باعث گشادی لوله سوخت می شود که در نتیجه در موتور های دو سوخته مصرف بنزین بالاتر میرود

 

15:هزینه نگهداری پمپ گازگیری زیاد است

راجعه جهت گاز گیری زیاد است

 خودروهاي بنزيني را مي توان به راحتي به سيستم گاز سوز نيز مجهز كرده در نتيجه با دسترسي به 2 سوخت بنزين و گاز طبيعي به حالت bi-fuel تبديل شده تا بتوانند مسافت بيشتري را طي كنند.

در سياست هاي كلي تبديل مي بايست اولويت هاي زير در نظر گرفته شود :

 1 - توليد خودروهاي طراحي شده بر اساس گاز سوز بودن توسط كارخانجات خودروساز .

 2 - تبديل خودرودركارخانه خودروسازي بااعمال تغييرات لازم درموتورودر بدنه خودرو. 

3 - تبديل خودرو در كارگاههاي تبديل مورد تائيد.

  توصيه های ساده و ايمنی برای کاهش آلودگی هوا :

1)      از سفرهای غير ضروری پرهيز کنيد.

2)    براي مسيرهای کوتاه از خودرو شخصی استفاده نکنيد.

3)   در سفرها از حمل بار اضافی خودداری کنيد.

4)     از وسايل نقليه عمومی استفاده نماييد.

5)    باد چرخها را تنظيم کنيد.

6)    موتور خودرو را به موقع تنظيم کنيد.

7)   از ساسات فقط برای روشن کردن خودرو استفاده کنيد.

8)   از باز کزدن ترموستات خودرو خودداری کنيد.

9)    فيلتر هوا را به موقع تعوي نماييد.

10)          به هنگام توقف، خودرو را خاموش کنيد.

11)         خودرو را با سرعت غير مجاز نرانيد.

12)        سرعت خودرو را با سرعت ترافيک تنظيم کنيد.

13)       از سرعت گرفتن با دنده های سنگين خودداری کنید.

14)        روغن موتور را به موقع تعويض کنيد.

مخزن CNG

يكي از تجهيزات لازم براي تبديل سوخت مصرفي خودرو از بنزين و گازوئيل به گاز طبيعي مخزن ذخيره سوخت است متان جز اصلي گاز طبيعي است كه تقريبا 90 در صد آن را تشكيل مي دهد دماي بحراني اين گاز پائين تر از منهاي 160 درجه است يعني در دماي بالاتر از منهاي 160 درجه تحت فشار به مايع تبديل نمي شود و لذا براي ذخيره بيشتر گاز فشار الزامي است به همين دليل طبق اكثر استانداردهاي موجود در دنيا گاز طبيعي در فشار 200 بار در مخزن شارژ مي شود فشار كاري 200 بار و خستگي ناشي از پر و خالي شدن مداوم در طول عمر خودرو رعايت شرايط خاصي را در فرايند توليد ازمايش و نگهداري، الزامي مي كند.

 

انواع مخازن:

 

مخازن CNGV در چهار نوع ساخته مي شوند :

 

CNG1 مخازن نوع اول – فولادي

 

اين مخازن از فولاد كروم - موليبدن يا فولاد كربن - منگنز ساخته مي شوند طبق استاندارد هاي موجود اين مخازن بايد در فرايندي بدون استفاده از جوش و به صورت بدون درز ساخته شوند بنا به فشار كاري 200 بار اين مخازن بايد توان تحمل تا 450 بار را داشته باشند فشار تركيدن در مخازن CNG حداقل بايد 450 بار باشد و به همين دليل ضخامت بدنه اين مخازن بالاست. اين مخازن سنگين بوده و به ازاي هر ليترآب 1/1-9/0 كيلوگرم وزن دارند.

 

CNG2 مخازن نوع دوم - كمر پيچ

 

اين مخازن از يك لايه داخلي فولادي يا آلومينيومي بدون درز كه قسمت استوانه اي آن با مواد مركب تقويت شده ساخته مي شود بنا به محاسبات مكانيكي دو انتهاي مخزن به علت شكل كروي آنها تحمل تنش بيشتري را نسبت به قسمت استوانه اي مخازن دارند ولي در فرآيند توليد در حال حاضر نمي توان ضخامت كمتري را در آن ا يجاد كرد و به اين ترتيب محاسبات طراحي بر اساس قسمت نازكتر مخازن انجام مي شود در مخازن نوع دوم از ضخامت كمتري براي ساخت مخزن استفاده شده و قسمت استوانه اي آن براي رسيدن به سطح تحمل تنش و فشار مورد نظر با مواد مركب كه بسيار سبكتر از فولادند تقويت شده و به اين ترتيب مخازن سبكتري توليد مي شود اين مخازن به ازاي هر ليتر ظرفيت آبي 7/0 – 65/0 كيلوگرم وزن دارند.

 

مخازن نوع سوم - تمام پيچ

براي كاهش وزن مخازن لايه داخلي از فولاد و آلومينيوم با ضخامت كمتري ساخته شده و تمام سطح با مواد مركب عمدتا رزينهاي اپوكسي و الياف كربن تقويت مي شود لايه داخلي اين مخازن عمدتا از جنس آلومينيوم است كه سبكتر از فولاد مي باشد.

 

CNG4 مخازن نوع چهارم - تمام مركب

 

اين مخازن شبيه مخازن نوع سوم هستند با اين تفاوت كه لايه داخلي اين مخازن نيز از مواد پليمري ساخته مي شود در ساخت اين مخازن از تكنولوژي بسيار بالائي كه عمدتا در ساخت سازه هاي فضائي به كار مي رود استفاده شده است محل نصب شير و پورتهاي خروجي از جنس آلومينيوم است كه با روش خاصي به لايه داخلي متصل مي شود به دليل اختلاف ضريب انبساطي حجمي آلومينيوم و مواد پليمري در اثر تغييرات دمايي و فشار داخل مخزن ممكن است اين دو ماده از هم جدا شوند و مخزن دچار نشتي گردد ايمن سازي مخزن در برابر اين پديده يكي از پيچيدگي هاي ساخت اين مخازن است اين مخازن به ازاي هر ليتر ظرفيت آبي 35/0 كيلوگرم وزن دارد سازندگان اين نوع مخازن در دنيا بسيار محدودند.

 در سایر کشور هاCNG بررسی

گاز طبيعي به عنوان سوخت خودرو مدت زمان زيادي است كه در كشورهاي اروپايي، كانادا، نيوزلند، استراليا و ديگر كشورها بكار گرفته شده است.

تاکسی هادر شهر توکیو تقریبا تماما گاز سوز هستند کسی

در ايتاليا از سال1920، گاز طبيعي به عنوان سوخت خودرو به كار گرفته شده و در حال حاضر بيش از300 هزار خودروي گاز سوز طبيعي در اين كشور تردد مي كنند كه از نظر تعداد اين كشور را در صدر كشورهاي دنيا قرار مي دهد. در اين كشور280 ايستگاه سوخت گيري گاز طبيعي وجود دارد كه تامين مصرف گاز اين وسائل را بعهده دارند.

 بعد از ايتاليا، روسيه داراي75 هزار خودروي گاز طبيعي سوز در اروپا بوده و تعداد ايستگاههاي سوخت گيري گاز طبيعي در اين كشور حدود250 ايستگاه است. به جز اين، در حال حاضر حدود7 هزار خودروي گاز سوز در اروپا وجود دارد كه با افزايش تدريجي ايستگاه هاي سوخت گيري تعداد آنها در حال رشد است.

كشور آرژانتين در امريكاي جنوبي داراي400 هزار خودروي گاز سوز طبيعي است. در اين كشور در هر ماه سوخت بيش از3 هزار خودرو تبديل به گاز طبيعي مي شود. تعداد ايستگاههاي سوخت گيري در اين كشور به حدود500 واحد مي رسد. هم چنين ونزوئلا برنامه ملي گازسوز كردن خودروها را برنامه ريزي كرده و ساخت60 ايستگاه سوخت گيري گاز طبيعي را به اجرا درآورده است.

كشور كانادا در امريكاي شمالي داراي36هزار خودروي گازسوز طبيعي است و دولت كانادا با اعطاي وام و كمك مالي به صاحبان خودروها آنها را به گاز سوز كردن وسيله نقليه شان ترغيب مي كند. مديران شهري اميدوارند با اين كار بتوانند حداقل10 درصد وسايل نقليه موتوري را به سوخت  تجهيز كنند. CNG در امريكا نزديك به68 هزار خودروي گاز طبيعي سوز وجود دارد. در اين كشور مصرف گاز طبيعي از دهه1960 آغاز شده است، ولي هزينه ها

و قيمت هاي بنزين و گازوئيل، استفاده از آن را در سال هاي اخير اقتصادي كرده است. در اين كشور حدود1200 ايستگاه سوخت گيري خصوصي  و عمومي وجود دارد

• پيشنهاد براي توليد خودروهاي گازسوز

با بررسي اتصال شبكه گذاري گاز طبيعي، تعداد خودروها و جايگاه هاي تحويل سوخت كشور و همچنين مزاياي استفاده از گاز طبيعي و ميزان ذخاير گاز كشور، ارائه يك طرح جامع جايگزيني اين سوخت در خودروهاي كشور بسيار ضروري و كارگشا مي باشد. يك طرح مقدماتي براي تبديل تدريجي خودرها مطرح است. در اين طرح خودروهاي 1373 به بعد در نظر گرفته شده و خودروهاي بنزين سوز 1373 تا 1383 بايد طي  پنج سال به گازسوز تبديل شود. در اين طرح همچنين از سال 1383 به مدت پنج سال بايد توليدات كارخانجات خودروساز كاملا گازسوز شود. در  واقع اين كارخانجات بايد به ازاي هر سال 20 درصد به توليدات گازسوز سال قبل خود بيافزايند. در اين طرح نرخ افزايش توليد خودرو براي سال هاي بين 1383 تا 1387 از آمارهاي موجود و بر اساس نرخ افزايش توليد خودرو بين سال هاي 1382 تا 1383 استفاده شده است. با توجه به موارد مذكور تا انتهاي سال 1387 حدود چهارميليون و سي هزار خودرو بايد به گازسوز تبديل شود. همچنين چنانچه نسبت فعلي جايگاه هاي سوخت و تعداد خودروها برقرار باشد در آن صوت لازم است 1900 جايگاه احداث شود. براي شروع اين طرح بايددر ميان استان هاي كشور از تهران، اصفهان، خراسان، آذربايجان شرقي و فارس به دليل وجود بيشترين تعداد خودرو و جايگاه سوخت و همچنين تعداد انشعاب گاز آغاز كرد و همچنين در ميان خودروهاي موجود، تبديل خودروهاي پيكان، پرايد در اولويت قرار گيرد. در ضمن خودروهاي اوليه تبديل شده و يا وارد شده به دليل عدم جايگاه هاي كافي بايد دوگانه سوز (bi-fuel) باشد.

نتايج

با توجه به طرح پيشنهادي، در صورتي كه هزينه تغيير خط توليد خودروهاي بنزين سوز و همچنين نفت گاز سوز به گاز سوز در كارخانجات خودروسازي به حساب آورده نشود و همچنين اگر توليد انبوه كيت تبديل در كشور موجب كاهش  قيمت هاي فعلي به نصف شود، براي تبديل خودروهاي بنزين سوز به گازسوز در صورتي كه قيمت كيت تبديل 500 دلار برآورد شود، حدود 1/9 ميليارد دلار نياز است. همچنين براي تبديل خودروهاي نفت گازسوز در صورتي كه قيمت كيت تبديل پنج هزار دلار برآورد شد، حدود 2/6 ميليارد دلار نياز است. در صورتي كه قيمت هر جايگاه سوخت، بدون احتساب زمين حدود 700 هزار دلار برآورد شود براي ساخت اين جايگاه ها تا انتهاي سال 87 بايد حدود 1/4 ميليارد دلار هزينه كرد.

بدون در نظر گرفتن كاهش يارانه اختصاص يافته به سوخت هاي فسيلي مايع و همچنين كاهش هزينه هاي اجتماعي ناشي از آلودگي، بخشي از هزينه فوق از كاهش مصرف بنزين قابل پرداخت خواهد بود. با توجه به اين كه مصرف متوسط روزانه هر خودروي بنزيني و نفت گازي در كشور به ترتيب در حدود 10.9 و 34.67 ليتر است، مقدار كل بنزين و نفت گازي كه در نتيجه تبديل خودروهاي بنزيني و نفت گازي طي اين طرح مصرف نمي شود به ترتيب در حدود 19/7 و 18 ميليارد ليتر خواهد شد با توجه به قيمت هاي جهاني بنزين و نفت گاز در مجموع، قيمت كل اين فرآوردهاي مصرف نشده حدود 2/5 ميليارد دلار خواهد بود.

 

مـراجـع:                              

1.       سايت آسمان آبي ايران   

2.      نگاهي به صنعت CNG در جهان، سازمان بهينه سازي مصرف سوخت كشور، 1380

3.      طرح بهينه سازي سوخت خودروها، سازمان بهينه سازي مصرف سوخت كشور، ارديبهشت 1380

4.       سايت خودرو سازی صنعت صنعتها

5.      http://www.satak.com/

6.      سایت ندای گاز

7.      سایت نفت پارس

8.      www.WORLD BANK.org

9.      www.japca.com

10.  http://www.wordenergyoutlook.org/papers

11.  وضعیت جهان ومسائل محیط زیست (لستر براون)

12.  www.ieeo.orgتر براون)یست  پمپ گازگیری زیاد است

12.   که در نتیجه در موتور های دو سوخته مصرف بنزین بالاتر میرود حتما یک ساعت با بنزین کار کند

12.